Քոչարյանների դեմ քրեական գործ. շոու, թե՞ իրավական գործընթաց

26 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՆՆԱ ՍԱՐԳՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՄԵԿՆԱԲԱՆ 

Օգոստոսի 25-ի առավոտյան ժամը յոթին տեսախցիկների առաջ դիմակավորված մարդիկ էին։ Քսանհինգ տարի առաջ տեսախցիկ չկար։ Կային հողի վարձակալության երկու պայմանագիր և ձեռքով ավելացված 29-րդ կետը։ Այդ տողը վարձակալին տալիս էր հողը ուղղակի գնելու նախապատվության իրավունք։ Հիմա այն Ռոբերտ Քոչարյանի դեմ նոր գործի ամենահին մանրուքն է։

2001 թվականի սեպտեմբերի 6-ին կառավարությունը «Սամվել-10» ընկերությանը թույլատրել էր առանց մրցույթի հիսուն տարով վարձակալել չորս հեկտար՝ Աճառյան և Ծարավ Աղբյուր փողոցների մոտ, ևս երկու հեկտար՝ Կասկադի ձախակողմյան հատվածում։ Քոչարյանը նույն օրը վավերացրել էր որոշումը։ Դատախազության շարադրանքով՝ պայմանագրերում հետո հայտնվել էր ձեռագիր 29-րդ կետը։ Նոյեմբերի 14-ին քաղաքապետը վեց հեկտարը ուղղակի վաճառելու որոշում էր ընդունել՝ ընդհանուր 53 միլիոն 414 հազար դրամով։ Երկու օր առաջ Քոչարյանի մտերիմ համարվող պաշտոնյայի դստեր անունով հիմնադրվել էր «Ֆաստ Քարտը»։ Դեկտեմբերին չորս հեկտարը փոխանցվել էր այդ նորաստեղծ ընկերությանը։ Վճարված գումարը ձեռքբերման գնից ընդամենը 15 հազար 200 դրամով էր բարձր։ Տարիների ընթացքում տարածքն ընդլայնվել էր, այնտեղ կառուցվել էր «Փլեյ Սիթին», իսկ ընկերության կես բաժնեմասը 2004-ին նվիրատվությամբ անցել էր Սեդրակ Քոչարյանին։

Սա մեղադրանքի շարադրանքն է։ Դատարանը դեռ չի հաստատել այն։ Թղթապանակում կան կառավարության ու քաղաքապետարանի որոշումներ, գրանցամատյաններ, գներ, ընկերությունների հիմնադրման ամսաթվեր և բաժնեմասերի փոխանցումներ։ Օգոստոսի 24-ին դատախազը Ռոբերտ Քոչարյանի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում էր հարուցել պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահման երեք, առանձնապես խոշոր կաշառք ստանալու երկու և փողերի լվացման չորս դրվագով։ Գործում հայտնվել էին Սեդրակ Քոչարյանը, այդ տարիների նախկին բարձրաստիճան պաշտոնյաներ, գործարարներ և նրանց ընտանիքների անդամներ։ Հաջորդ առավոտ խուզարկություններ եղան տասնյակ հասցեներում։ Վեց մարդ ձերբակալվեց։

Լևոն Քոչարյանի բնակարանում երեք անչափահաս երեխա կար։ Փաստաբան Տաթևիկ Սողոյանի պատմելով՝ մայրը փոքրիկին հանգստացնելու համար ասել էր՝ գուցե Սարդ-մարդն է եկել։ Դիմակավորված ծառայողները խուզարկեցին Ռոբերտ և Սեդրակ Քոչարյանների տները, մտան «Փլեյ Սիթի», «Օրանժ Ֆիթնես», հագուստի խանութներ ու այլ բիզնեսներ։ Հակակոռուպցիոն կոմիտեն հրապարակեց գործողությունների տեսանյութը։ Առանձին հարկային վարույթով Քննչական կոմիտեն խուզարկեց կապակցված ընկերությունների ևս տասնյոթ հասցե և հայտարարեց շուրջ 2,68 միլիարդ դրամ ենթադրյալ վնասի մասին։ Իրավական թղթապանակները տարբեր էին։ Էկրանին ստացվել էր մեկ երկար առավոտ։

Տասներկու ժամ առաջ Լևոն Քոչարյանն ու Նիկոլ Փաշինյանը Ազգային ժողովում կանգնած էին իրարից մի քանի մետր հեռու։ Վիրավորանքներից հետո խոսքը հասել էր ընտանիքի ունեցվածքին։ Փաշինյանը հարցրել էր, թե ինչ ճանապարհով են նախկին նախագահի երեխաները միլիոնատեր դարձել, պահանջել էր վերադարձնել ապօրինի համարած գույքը և Նոր Կտակարանից հղում անելով ասել. «Ես, այո՛, ձեզ դատում եմ և ձեզ դատելու եմ և պատրաստ եմ նույն դատով դատվելուն»։ Առավոտյան իրավապահները մտան այդ ընտանիքի տները։ Այդ հաջորդականությամբ որևէ պայմանագիր չի ապացուցվում։ Այն արդեն կպել է գործին։ Պաշտպանությունը այն անընդհատ հիշեցնելու է։

Հունիսի 14-ին Քոչարյանին «Զվարթնոց» օդանավակայանում թույլ չէին տվել մեկնել նախապես ծրագրված եռօրյա ուղևորության։ Հունիսի 16-ին գլխավոր դատախազը դիմել էր Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողով՝ նրա նկատմամբ հետապնդում հարուցելու և ազատությունից զրկելու համաձայնություն ստանալու համար։ Քոչարյանը գլխավորել էր հունիսի 7-ի ընտրություններին մասնակցած «Հայաստան» դաշինքի ցուցակը։ ԿԸՀ-ի համաձայնությունը պարտադիր էր։ Հանձնաժողովը այն տվել էր հունիսի 17-ին։ Քոչարյանը որոշումը վիճարկել էր Վարչական դատարանում։ Դատարանը ԿԸՀ-ից պահանջել էր նիստի ամբողջական նյութերն ու ձայնագրությունները։

Հունիսի 19-ին Քոչարյանը գործը աբսուրդային էր անվանել։ Նրա խոսքով՝ մեղադրանքի մեջ իրեն վերագրվող գործողությունը սահմանափակվում էր 2004 թվականի կառավարության որոշումը վավերացնելով. «Վավերացրել եմ կառավարության որոշումը, վերջ»։ Խոսքը Ծիծեռնակաբերդի խճուղու 7/1 հասցեի՝ Տենիսի օլիմպիական հերթափոխի դպրոցի տարածքի մասին էր։

2004-ին դպրոցի հաշվեկշռից հանվել էին 29 հազար 33 քառակուսի մետր հողը, 1705 քառակուսի մետր շենքը, ավտոտնակները, մյուս կառույցներն ու գույքը։ Կադաստրային արժեքը նշվել էր ավելի քան 192 միլիոն դրամ։ «Կինետիկ» ընկերությանը ուղղակի վաճառքի գինը կազմել էր 12 միլիոն 267 հազար դրամ։ Երկու տարի անց նույն գույքը գնահատվել էր 1,1 միլիարդ դրամ և գրավադրվել 420 միլիոն դրամ վարկի դիմաց։ 2008-ին այնտեղ աշխատում էր «Օրանժ Ֆիթնեսը»։ 2009-ին «Կինետիկի» կես բաժնեմասը գրանցվել էր Սեդրակ Քոչարյանի հիմնադրած ընկերության անունով։

Պաշտպանությունն ասում է, որ բաժնեմասը ձեռք է բերվել Քոչարյանի պաշտոնավարման ավարտից հետո կատարված ներդրմամբ։ Մեղադրանքը պնդում է՝ Սեդրակ Քոչարյանը սկզբից եղել է իրական շահառուն, իսկ ընկերությունների անունները ծածկել են սեփականությունը։ Գրանցամատյանը ցույց կտա բաժնեմասի փոխանցման օրը և գրանցված տիրոջ անունը։ Փակ պայմանավորվածությունը այնտեղ չի գրվում։ Դատախազությանը պետք են նամակ, ցուցմունք, վճարման հետք, հրահանգ, փոխադարձ ծառայության կապ կամ իրար լրացնող ապացույցներ։ Առանց դրանց ձևական սեփականատիրոջ ու ենթադրյալ իրական տիրոջ միջև բաց տարածություն է մնում։

Հաջորդ հասցեն քաղաքի կենտրոնում է։ Վազգեն Սարգսյան փողոցի Սպայի տունը պատմամշակութային հուշարձան էր։ 2005-ին պաշտպանության նախարարությունը շենքն ու Նալբանդյան 16-ի կիսակառույցը փոխանցել էր մասնավոր ընկերության՝ նոր նախարարական համալիրի շինարարության դիմաց հաշվարկի շրջանակում։ Կենտրոն վարչական շրջանի ղեկավարը քանդման թույլտվություն էր տվել առանց ժառանգության պահպանության մարմնի եզրակացության։ Շենքը քանդվել էր։ Հողը և Նալբանդյան փողոցի գույքը հետո ուղղակի վաճառքով հասել էին «Պիացցա Գրանդեին»։ Մեղադրանքի մեջ գրված է, որ 2011–2017 թվականներին նոր շենքի 56 գույք՝ ավելի քան 2,63 միլիարդ դրամ ընդհանուր արժեքով, փոխանցվել է Քոչարյանին որպես կաշառք։ Գործարքները ձևակերպվել են ընտանիքի անդամների և փոխկապակցված ընկերությունների անուններով։

Մեկ այլ դրվագում քննությունը որդու անունով գրանցված «Տոյոտա Երևան» ընկերության 30 տոկոս բաժնեմասը համարում է կաշառք։ Մեղադրանքի վարկածով՝ դրա դիմաց նախագահի ենթակայությամբ աշխատող պաշտոնյաները ընկերության համար ապահովել էին պաշտպանության նախարարությանը պատկանող երկու հողամասերի էժան օտարումը։ Առաջին հողամասի շուկայական արժեքը գնահատվել էր 645 միլիոն 920 հազար դրամ, վաճառքի գինը՝ 119 միլիոն 400 հազար։ Երկրորդը գնահատվել էր 747 միլիոն 950 հազար դրամ և վաճառվել 196 միլիոն 320 հազարով։ Քոչարյանի անունը գնորդի տողում չկա։ Դատախազությունն ասում է՝ հենց այդ բացակայությունն էր սխեմայի ձևը։ Դատարանը պիտի պարզի՝ գրանցված անունների հետևում թաքնված սեփականատեր էր, ազդեցիկ հովանավոր, թե քննության ընթացքում կառուցված վարկած։

Մյուս էջերում Կասկադի մոտի հողերն են, Պարոնյան 8 հասցեն, Սևանի «Կապուտակ» հանգստյան տունը։ Շարժումը կրկնվում է՝ պետական գույք, ուղղակի վաճառք, շուկայականից բազմակի ցածր գին, միջնորդ ընկերություն, նվիրատվություն կամ տարիներ անց հայտնված բաժնեմաս։ Դատախազությունը այդ կրկնության վրա է շարել գործը։ Դատարանին կրկնությունը քիչ է։ Յուրաքանչյուր հասցե պահանջելու է իր գնահատումը, տվյալ օրվա իրավական ռեժիմը, որոշում ընդունողի լիազորությունը և Քոչարյանի անձնական շահի ապացույցը։

2018 թվականի հուլիսին նրան կալանավորեցին Մարտի 1-ի գործով՝ սահմանադրական կարգը տապալելու մեղադրանքով։ 2021 թվականի մարտին Սահմանադրական դատարանը կիրառված 300.1-րդ հոդվածը ճանաչեց Սահմանադրությանը հակասող։ Ապրիլին դատարանը այդ հոդվածով հետապնդումը դադարեցրեց։ Դատախազությունը հետո փոխեց արարքի իրավական գնահատականը և այն բերեց պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահման հոդվածի տակ։ 2026 թվականի հունվարին Հակակոռուպցիոն դատարանը հաստատեց նոր մեղադրանքի որոշումները։ Գործը շարունակվում է։ Փլուզված 300.1-րդ հոդվածը մնացել է կողքին։ Պաշտպանությունը այն ևս բերելու է դատարան։

Օգոստոսի 25-ին Հակակոռուպցիոն կոմիտեում մեղադրանք ներկայացնելուց հետո Ռոբերտ Քոչարյանի ինքնազգացողությունը վատացել էր։ Շտապօգնությունը նրան տեղափոխել էր «Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ» բժշկական կենտրոն։ Ընտանիքը հայտնել էր, որ մոտ երկու շաբաթ առաջ նա սրտի միջամտություն էր տարել։ Սեդրակ Քոչարյանին և ևս հինգ անձանց կալանավորելու միջնորդությունները ուղարկվել էին դատարան։ Մինչև ուշ երեկո Ռոբերտ Քոչարյանի խափանման միջոցի վերաբերյալ որոշում չկար։ Կոմիտեն սպասում էր բժշկական հետազոտությունների ավարտին։ «Հայաստան» խմբակցությունը չէր մասնակցել խորհրդարանի նիստին և գործողությունը անվանել էր անձնական վրեժ։

Դատախազության երկար հաղորդագրության վերջին տողերում օրենքի պարտադիր նախադասությունն էր՝ հանցանքի համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքը հաստատված չէ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով։ Նախորդ օրվա տեսագրության մեջ մնացել էր վարչապետի խոսքը՝ «ես ձեզ դատելու եմ»։ Դատավորը աշխատելու է այդ երկու ձայների մեջ։ Նրա սեղանին դրվելու են կառավարության որոշումներ, կադաստրային գներ, գնահատման հաշվետվություններ, բաժնեմասերի նվիրատվություններ, բանկային շարժեր և պաշտպանների առարկությունները։ Առավոտյան տեսանյութը դրանց տեղը չի զբաղեցնի։ Վարչապետի խոսքն էլ դատավճիռ չէ։

Գիշերը Երևանի խանութների ապակիներին կնիքներ կային։ Սեդրակ Քոչարյանի կալանքի միջնորդությունը դատավորի սեղանին էր։ Ռոբերտ Քոչարյանը հիվանդասենյակում էր։ 2001 թվականի պայմանագրի 29-րդ կետը մնացել էր թղթի վրա՝ ձեռքով ավելացված մեկ տող։ Դրա տակ դատավորի ստորագրությունը դեռ չկար։