Պոետները չեն մահանում. Հայկոյին հիշում են սիրո երգերով, բայց նրա փակ թղթապանակներից դեռ դուրս են գալիս պարտիտուրաներ, որոնք առաջին անգամ են հասնում նվագախմբին

26 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ    

Ութ տարի առաջ արագ հարցաշարի ժամանակ նրան հարցրել էին՝ ինչի՞ց է վախենում։ Պատասխանը կարճ էր․ «Կարևոր գործերը չհասցնելուց եմ վախենում»։ Այն ժամանակ այդ նախադասության կողքին չկային փորձերի օրեր, նվագախմբային պարտիաներ կամ Մխչյանի հասցեն։ 2026-ին կային։ Նրա ասած մի քանի բառը վերադարձել էր նոտաներով ու նվագախմբային պարտիաներով։

Հայկ Բորիսի Հակոբյանի կենսագրության առաջին հատվածը դպրոցների երկար շարք է։ Թիվ 170 դպրոց։ Հովհաննես Թումանյանի անվան թիվ 32։ Տիգրան Չուխաճյանի երաժշտական դպրոց։ Ռոմանոս Մելիքյանի ուսումնարան։ Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիա, որն ավարտեց 1999-ին։ «Հայկո» անունը դեռ չէր դարձել բեմական նշան։ Կային դասերը, լսողությունը, նվագախմբի կառուցվածքը հասկանալու երկար աշխատանքը։ Երաժշտության մեջ կեղծ նոտան շուտ էր մատնում իրեն։

Հետո եկան մրցույթների արձանագրությունները։ 1996-ին՝ առաջին մրցանակ «Մոսկվա-96» փառատոնում։ 1997-ին՝ հաղթանակ Նյու Յորքի «Բիգ Էփլ» մրցույթում։ 1998-ին՝ «Այո» մրցույթի լավագույն հեղինակ-կատարող։ Հետո եկան տարվա երգչի մրցանակները, ձայնասկավառակները, տեսահոլովակներն ու մենահամերգները։ Թղթի վրա ամեն ինչ ուղիղ էր՝ տարի, մրցույթ, մրցանակ։ Աշխատանքի առօրյայի մասին ավելի լավ էր պատմում նրա բնակարանը։

1997-ի վերջին և 1998-ի սկզբին այնտեղ հավաքվում էին Գարիկ Մարտիրոսյանը, Վարդան Զադոյանը, Գրիգոր Աղախանյանը։ Նրանք աշխատում էին «Թոփ 10 օֆ Ռաբիզ» նախագծի վրա։ Գաղափարը ծնվել էր «Նոր հայերի» հին գրասենյակում՝ Սայաթ-Նովայի պողոտայում։ Հայկոն երաժշտական ղեկավարն էր ու գործիքավորողը։ Անցել էր ՈՒՀԱ-ի դպրոցը, աշխատել էր ռեստորանում, գիտեր ռաբիզի երգացանկը։ Կարողանում էր հին մեղեդու կողքին գտնել այն արտասահմանյան հիթը, որի հետ կատակն աշխատելու էր նաև երաժշտությամբ։

Ստուդիա չկար։ Նստում էին Հայկոյի տանը, քննարկում երգացանկը, փորձում միացումների տարբերակները, նորից ձայնագրում։ Ժամերով։ Հետո նա ծիծաղելով պատմում էր, որ երբեմն շտապ ավարտում էր ձայնային մշակումը և բոլորին թեյ կամ սուրճ առաջարկում։ Ուշադիր ականջը կարող էր որսալ այն տեղերը, որտեղ շտապել էր։

«50 տարի» երգի ձայնագրությունը պաշտոնական թողարկումից առաջ հայտնվեց «Երիտասարդական» մետրոյի մոտ գտնվող վաճառասեղաններին։ 1998-ի հունվարին ձայներիզը վաճառքի հանվեց։ Մեկ արկղը մի քանի ժամում վերջանում էր։ Կողքին արագ բազմանում էին ապօրինի պատճենները։ Մեքենաներից հնչող այդ աղմկոտ երգիծանքի ներսում մանր աշխատանք կար․ տարբեր տեմպեր, տարբեր տոնայնություններ, իրարից հեռու երաժշտական լեզուներ։ Հայկոն դրանք միացնում էր այնպես, որ համադրությունը ծիծաղելի լիներ և երաժշտորեն չփլվեր։ Տարիներ անց նույն ձեռքը ֆիլմի տեսարանի համար հաշվելու էր շարժման տևողությունը, լռության տեղը, վերջին կադրից հետո մնացող հնչյունը։

Դարասկզբին եկավ «Ռոմանս» ձայնասկավառակը։ «Երևանի գիշերներում»։ «Դու հեռացար»։ «Կյանքի խաչվող ուղիներում»։ Այս երգերով շատերը մինչև հիմա ճանաչում են նրա ձայնը։ Նա ուժեղ նոտայով չէր ծածկում երգը։ Բառերը պարզ էին լսվում, նոտան երբեմն բացվում էր ուշ, դադարը մնում էր իր տեղում։ 2006-ին Հայկոյին շնորհվեց Հայաստանի վաստակավոր արտիստի կոչում։ Մեկ տարի անց նա կանգնեց իր կյանքի ամենամեծ հեռուստատեսային բեմում։

2007-ի մայիսին Հելսինկիում նրա կողքին կարմիր, տերևազուրկ ծառ էր։ Ճյուղերից սպիտակ ժապավեններ էին կախված։ Հայկոն սպիտակ վերնաշապիկով ու սև տաբատով էր։ Երգի ընթացքում վերնաշապիկին տարածվում էր արյան բիծ հիշեցնող կարմիր հետքը, էկրաններով անցնում էին ձյան փաթիլներն ու նույն կարմիր ծառերը։ «Երբ էլ կարիք ունենաս» երգի երաժշտությունը գրել էր Հայկոն, խոսքերը՝ Կարեն Կավալերյանը։ Վերջին տողերը հնչեցին հայերեն։ Հայաստանը ստացավ 138 միավոր և զբաղեցրեց ութերորդ տեղը։

Մեղեդին մինչ այդ արդեն հնչել էր «Մի՛ վախեցիր» ֆիլմում՝ սիրո, պատերազմի, բաժանման ու սպասման կադրերի կողքին։ Եվրատեսիլի երեք րոպեն ավարտվեց։ Կինոյի աշխատանքը մնաց։ «Մի՛ վախեցիր», «Սպանված աղավնի», «Խաչագողի հիշատակարանը» ֆիլմերի երաժշտության համար Հայկոն 2007-ին, 2010-ին և 2011-ին ստացավ տարվա կոմպոզիտորի մրցանակները։ Հետո եկան «Ոչինչ չի մնա», «Հոբելյանական հաճախորդ», «Վանա ծովուն արշալույսը», «Գարեգին Նժդեհ» ֆիլմերը։

Հանդիսատեսը նրան տեսնում էր միկրոֆոնով։ Ռեժիսորներն ու երաժիշտները գիտեին մյուս աշխատանքը՝ երաժշտական թեմաների շարադրումը, գործիքավորումը, ամբողջ ֆիլմի հնչողության կառուցումը։ Երբեմն նրա անունը հայտնվում էր տիտրերի վերջում, երբ դահլիճի լույսերն արդեն վառվում էին։

2018-ի նույն հարցազրույցում Հայկոն իր ոգեշնչման աղբյուրների շարքում դրեց Բախին և ամերիկացի երգիչ Բրայան Մըքնայթին։ Պատասխանները կարճ էին։ Մի տողում՝ Բախն ու Մըքնայթը։ Մյուսում՝ Եվրատեսիլի մասնագիտական կարգապահությունը։ Հետո՝ չհասցրած գործերի վախը։ Նա արդեն ուներ ճանաչում, մրցանակներ, սեփական հնչողություն։ Իրեն շարունակում էր չափել դեռ չարված աշխատանքով։

2021-ի սեպտեմբերի 21-ին Հայկոյին ծանր վիճակում տեղափոխեցին հիվանդանոց։ Բժիշկները մեկ շաբաթից ավելի պայքարեցին նրա կյանքի համար։ Սեպտեմբերի 29-ի կեսօրին լուրը հաստատվեց․ Հայկոն մահացել էր։ Նա 48 տարեկան էր։ Լուրը անցավ հեռախոսից հեռախոս, մեքենաների ձայնային համակարգերով, հեռուստատեսային եթերով։ Այս անգամ մարդիկ իրար երգ չէին ուղարկում։ Ուղարկում էին մեկ ամսաթիվ։

Սեպտեմբերի 30-ին Կոնդի Սուրբ Հովհաննես եկեղեցում կատարվեց հոգեհանգստի արարողությունը։ Վաղ առավոտից Երևանի մետրոյի բոլոր կայարաններում հնչում էին նրա երգերն ու կինոյի երաժշտությունը։ Մարդիկ անցնում էին պտտադռնակներով, սպասում գնացքին, լսում կայարանների սովորական հայտարարությունները։ Դրանց արանքում հնչում էր այն մարդու ձայնը, որին քաղաքը պատրաստվում էր հուղարկավորել։

Նույն երեկոյան և հաջորդ օրը՝ ժամը 20։00-ից 22։00-ն, Հայկոյի երգերը հնչեցին Հանրապետության հրապարակում։ Հոկտեմբերի 1-ին հանրային հրաժեշտը կայացավ Արամ Խաչատրյանի անվան համերգասրահում։ Վերջին ճանապարհին հնչեց «Վերև»-ը։ Հայկոյին հուղարկավորեցին Երևանի քաղաքային պանթեոնում։

Հետո մետրոյի բարձրախոսները վերադարձան իրենց հայտարարություններին։ Հանրապետության հրապարակում երաժշտական ժամերն ավարտվեցին։ 2022-ի փետրվարին սկսվեց ուրիշ աշխատանք՝ երկար, անաղմուկ, առանց հանդիսատեսի։ Ընտանիքն ու ընկերները ստեղծեցին Հայկո Հակոբյան մշակութային հիմնադրամը։ Այն ղեկավարեց նրա եղբայրը՝ Վահե Հակոբյանը։ Հիմնադրամի ծրագրերի մեջ մտան ձեռագրերի պահպանումը, ստեղծագործությունների նոտագրումը, երաժշտական գրականության պատրաստումը, կրթաթոշակները, երիտասարդ երաժիշտների աջակցությունն ու ամենամյա փառատոնը։

Այստեղ բեմ չկար։ Պետք էր գտնել ճիշտ ձայնագրությունը, վերջնական տարբերակը տարբերել նախնականից, վերականգնել գործիքավորումը, ստուգել յուրաքանչյուր պարտիա և հասկանալ՝ հեղինակի որ նշումն է վերջնական։ Յուրաքանչյուր էջ պետք էր կարդալ մինչև վերջ։

2022-ի օգոստոսի 25-ին՝ նրա առաջին ծննդյան օրը մահից հետո, մեծ համերգում օգտագործվեցին արխիվային տեսագրություններ։ Երգերն ու կինոյի երաժշտությունը հնչեցին նվագախմբով։ Հաջորդ սիմֆոնիկ ծրագրերում նույն գործերը վերադարձան նոր մշակումներով։ 2026-ի ծրագրում հայտնվեց մի տող, որը նախորդներում չկար՝ «Արարատ» ստեղծագործության առաջին կատարումը։ Արխիվը նորից լուր էր տվել։

«Պոետները չեն մահանում» նախադասությունը հեշտ է տպել պաստառի վրա։ 2026 թվականի օգոստոսի 25-ին այն ուներ հստակ հասցե ու ժամ՝ Մխչյան, 19։30։ Համերգային ծրագրում Հայկոյի անունից հետո գրված էր «Արարատ»։ Հետո՝ երկու բառ։ «Առաջին կատարում»։