Բենզինի մեծ ճգնաժամ Ռուսաստանում. ինչո՞ւ է նավթ արտահանող երկիրը բենզին բերում Ղազախստանից ու Հնդկաստանից

8 ՀՈՒԼԻՍԻ, 2026, ԱՐՄԵՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ 

Հուլիսի 6-ին ուկրաինական ԱԹՍ-ները հասան Օմսկի նավթավերամշակման գործարան։ Հաջորդ առավոտ բորսայում պակասեց Օմսկի վառելիքը, իսկ ԱԶՍ-ներում հերթը սկսեց խոսել իշխանության փոխարեն։

Ռուսաստանը վառելիքի ճգնաժամը փորձում է փակել ներմուծմամբ, արտահանման արգելքներով, ցածր որակի բենզինի թույլտվությամբ և լիտրի սահմաններով։ Գործարանների կրակը արագ մտավ առօրյա կյանք՝ կանիստրա, դիզել, կոմբայն, ֆուրա, փակ պոմպ։

Հուլիսի 7-ի առավոտյան Սանկտ Պետերբուրգի միջազգային ապրանքահումքային բորսայում Օմսկի անունը դատարկ էր հնչում։ Մեկ օր առաջ հարվածը հասել էր Սիբիրի խորքը՝ Ուկրաինայից մոտ 2500–2700 կիլոմետր հեռու գտնվող նավթավերամշակման գործարան։ Քաղաքի վրա ծուխ էր եղել։ Պաշտոնական խոսքը կարճ էր ու ծանոթ՝ վնաս կա, մարդիկ չեն տուժել, ամեն ինչ գնահատվում է, վերականգնվում է։ Բորսայի տողն ավելի կարճ էր։ Օմսկի գործարանը դադարեցրել էր բենզինի ու դիզելի վաճառքը։ Ոչ ձայն կար, ոչ խուճապ։ Պարզապես այն վառելիքը, որը պետք է հայտնվեր վաճառքում, չկար։

Օմսկում մեքենաները կանգնել էին ԱԶՍ-ների մոտ։ Հերթերը դեռ պահում էին կարգը։ Այդպիսի կարգը երկար չի մնում մաքուր։ Մարդիկ նայում էին հեռախոսներին, հարցնում էին՝ որտեղ կա ԱԻ-95, որտեղ դեռ լցնում են դիզել, որ ցանցը փակել է անհատ վարորդների վաճառքը։ Տեղական իշխանությունը խոսում էր լոգիստիկայի մասին։ Սոցցանցերում վարորդները խոսում էին պոմպի մասին։ Գործարանը սովորական գործարան չէր։ «Գազպրոմ նեֆտի» օմսկյան հանգույցը տարեկան մշակում է ավելի քան 20 միլիոն տոննա նավթ։ 2024-ին այն տվել էր մոտ 5 միլիոն տոննա բենզին և մոտ 8 միլիոն տոննա դիզել։ Այդպիսի տեղում կանգը չի մնում գործարանի ներսում։ Այն իջնում է պահեստ, բորսա, ճանապարհ, բաք։

Վնասի մասին առաջին ժամերին տարբեր անուններ շրջանառվեցին։ Խոսվեց ԱՎԹ-11-ի մասին։ Արդյունաբերական նկարագրություններում հետո հայտնվեց ԱՎԹ-10-ը՝ հրդեհով և վնասով։ Դա գործարանի ծանր օղակներից մեկն է։ Տալիս է հզորության մոտ 38 տոկոսը։ Օրական կարող է մշակել ավելի քան 24 հազար տոննա հումք։ ԱՎԹ-11-ը, նույնքան կարևոր կայանք, ուղիղ հարված չէր ստացել, բայց կանգնել էր միջարտադրամասային կապերի վնասից։ Այդ կապերի անունը վարորդը երբեք չի լսում, երբ բաքը լցվում է հեշտ։ Հիմա դրանցից էր կախված մի ամբողջ շուկա։ Գործարանում կան հին, պահեստային կայանքներ։ Դրանք կարելի է նորից գործարկել։ Թղթի վրա այդ նախադասությունը լավ է նայվում։ Գործարանի բետոնի, խողովակի և հերթի ժամանակի մեջ այն շատ ավելի ծանր է։

Օմսկը վերջին խոշոր անուններից էր, որը դեռ չէր մտել հարվածների ցուցակ։ Գարնան վերջից ռուսական նավթավերամշակման գրաֆիկը կեղտոտվել էր երկու բառով՝ վերանորոգում և պատերազմ։ Մոսկվա, Ռյազան, Յարոսլավլ, Նիժնի Նովգորոդ, Կիրիշի։ Այս անունները շուկայի հաշվետվություններից տեղափոխվեցին վնասների, կանգերի և «արտակարգ իրավիճակների» կողք։ Հունիսի հաշվարկը սառն էր։ Ռուսական նավթավերամշակումը իջել էր օրական մոտ 3,95–4,1 միլիոն բարելի։ Նախորդ տարվա հունիսի համեմատ՝ մոտ մեկ քառորդով պակաս։ Տարիների ամենացածր գոտին։ Ամռան սովորական մակարդակը 5 միլիոնից բարձր էր։ Բենզինի արտադրությունը նույն ամսին իջել էր մոտ 850 հազար բարելի օրական։ Մեկ տարում՝ մոտ 17 տոկոս կորուստ։ Այդ թիվը մարդը չի տեսնում հեռուստացույցով։ Նա տեսնում է ապակուն փակցված թուղթը՝ «մինչև 30 լիտր»։

Բորսան նույն պատմությունը գրեց թվերով։ Հունիսին նավթամթերքի վաճառքը նվազեց գրեթե մեկ քառորդով։ Բենզինի վաճառքը իջավ մոտ 610 հազար տոննայի՝ նախորդ տարվա հունիսից մոտ 24 տոկոս պակաս։ Դիզելը հասավ մոտ 1,07 միլիոն տոննայի՝ ավելի քան 35 տոկոս անկումով։ Հուլիսի 1-ին ԱԻ-92-ի և ԱԻ-95-ի չբավարարված պահանջարկը չափվում էր տասնյակ հազարավոր տոննաներով։ Պոմպի ցուցանակին այդ թվերը չեն երևում։ Այնտեղ երևում է գինը, որը իշխանությունը փորձում է պահել։ Պակասը գնից դուրս է գալիս ու կանգնում հերթի մեջ։ Մտնում է կանիստրայի արգելքի մեջ։ Տեղավորվում է բաքի սահմանում։

Մի քանի շաբաթում սահմանափակումների քարտեզը սկսեց փոխվել եղանակի պես։ Օմսկի մարզում հունիսի 23-ից բենզինը սահմանափակվեց 40 լիտրով մեկ մեքենայի համար։ Բնակավայրերի ԱԶՍ-ներում դիզելը՝ 80 լիտր։ Ճանապարհային կայաններում՝ 200։ Տյումենում, Վոլոգդայում, Կուրգանում, Բրյանսկում, Կուրսկում, Լիպեցկում և այլ շրջաններում նույն կարգը կրկնվեց այլ թվերով։ Ղրիմում և Սևաստոպոլում ազատ վաճառքը փաստացի կանգնեց։ Վառելիքը պահվեց շտապօգնության, ոստիկանության, հասարակական տրանսպորտի, կոմունալ ծառայությունների և կենսապահովման մեքենաների համար։ Հուլիսի առաջին օրերին այնտեղ արդեն խոսվում էր QR կոդերի, հատուկ ժամերի, 20 լիտրի մասին։ Մարդը գալիս էր պոմպի մոտ ու հայտնվում կարգի մեջ։

Նիժնի Նովգորոդի մարզում հուլիսի 9-ից նախատեսվեց ավելի կոշտ հաշվարկ։ Բենզինը՝ ըստ համարանիշի թվի։ Զույգ օրերին՝ զույգ համարներով մեքենաներ։ Կենտ օրերին՝ կենտ համարներով։ Մ-12 մայրուղու ԱԶՍ-ների համար բացառություն թողնվեց։ Օրյոլում նման տարբերակի մասին խոսել էին օրեր առաջ։ Թիվը դարձավ հերթ պահելու միջոց։ Կանիստրան դարձավ կասկածելի իր։ Սովորական պահեստային մտածողությունը՝ լցնել ու տանել, կարդացվեց որպես վտանգ շուկայի համար։

ԱԶՍ-ի աշխատակիցը ապակուն թուղթ է կպցնում։ Թղթի վրա մի թիվ է։ Կայանի օդը փոխվում է։ Հերթի սկզբում կանգնածը հաշվում է՝ կհասնի՞ մինչև պոմպի անջատվելը։ Հերթի վերջում կանգնածը զանգում է մյուս կայան։ Գյուղական «Գազելի» վարորդը հարցնում է՝ աշխատանքային մեքենայի վրա լիմիտը տարածվո՞ւմ է։ Պաշտոնյաները խնդրում են ավելորդ չգնել։ Հերթը դեռ կարող է լուռ մնալ։ Հետո սկսվում է կասկածը։ Ով է լցնում գործի համար։ Ով է պահում վաղվա համար։ Ով է վաղը վաճառելու թանկ։

Հունիսի 28-ի երեկոյան Կրեմլում այդ ամենը դեռ կոչվում էր կառավարելի պակաս։ Վլադիմիր Պուտինն ասաց՝ դեֆիցիտ կա, բայց կրիտիկական չէ։ Նույն խոսքում նա տվեց երեք ուղղություն՝ արագացնել ՆՊԶ-ների վերադարձը վերանորոգումից, ներմուծել անհրաժեշտ ծավալներ, էներգետիկ օբյեկտները հուսալի ծածկել ՀՕՊ-ով։ Նավթավերամշակողը, մաքսային ուղին և հակաօդային պաշտպանությունը կանգնած էին նույն նախադասության մեջ։ Բենզինի հարցը դուրս էր եկել նավթային ընկերության արտադրական սենյակից։ Այն արդեն նստել էր ռազմական, հարկային, մաքսային և մարզային կառավարման նույն սեղանի շուրջ։

Այդ խորհրդակցությունում ասվեց նաև, որ խոշոր ՆՊԶ-ներն աշխատում են առավելագույնով, միջին ու փոքր գործարանների ներուժը ներգրավվում է, ընթացիկ վերանորոգումների ժամկետները կրճատվում են, պլանայինները հետ են գցվում, իսկ հուլիսին հիմնական վառելիքի արտադրությունը պետք է գերազանցի հունիսը։ Նախադասության մեջ դեռ կար ապագա ժամանակ։ Ութ օր անց Օմսկում ծուխ բարձրացավ։ Հուլիսի 8-ի գիշերը նոր հարվածների մասին արդեն խոսվում էր Նիժնեկամսկում՝ ՏԱՆԵԿՈ-ի և ՏԱԻՖ-ՆԿ-ի ուղղությամբ, Սարատովի ՆՊԶ-ի մոտ, Բորիսոգլեբսկի օդանավակայանում, Բաշկորտոստանի նավթամթերքի մղման կայանի շուրջ, Ազովի ծովում վառելիք տեղափոխող տանկերների մոտ։ Ուկրաինական հաղորդագրությունները նշում էին թիրախներ։ Ռուսական պաշտոնական տողերը հաճախ թողնում էին միայն շրջանների անունները։ Պաշտպանության նախարարությունը գրեց 415 խոցված ԱԹՍ-ի մասին։ Վնասի չափը դեռ չէր նստել հաշվարկների մեջ։ Շուկան արդեն լսել էր ազդանշանը։ Նոր կանգը կարող էր հունիսյան անկումը դարձնել հուլիսի նորմա։

Պետությունը գործիքները հանեց հերթով։ Ապրիլից մինչև հուլիսի վերջ բենզինի արտահանումը սահմանափակվեց հիմնական մասնակիցների համար։ Հունիսի 1-ից մինչև նոյեմբերի 30-ը արգելվեց ավիակերոսինի արտահանումը։ Դիզելի ավելի խիստ սահմանափակումը դրվեց քննարկման։ Հուլիսի 2-ին կառավարությունը երեք ամսով իջեցրեց բորսայում պարտադիր վաճառքի նորմատիվը՝ 15 տոկոսից մինչև 10 տոկոս։ Հաշվարկը պարզ էր. բորսա չմտած ծավալը պետք է գնա գյուղատնտեսություն և սոցիալական նշանակության սպառողներ։ Նույն օրերին բորսայում գնի օրական աճի քայլը պահվեց գրեթե անշարժ՝ 0,01 տոկոսի վրա։ Էկրանին գինը կարգապահ էր։ Շուկայի ներսում մարդիկ գնում էին ավելի թանկ բելառուսական վառելիք։ ԱԶՍ-ի մոտ հերթը չէր նայում պաշտոնական ինդեքսին։

Հուլիսի 2-ի մյուս որոշումը ծանր հոտ ուներ։ Միխայիլ Միշուստինի ստորագրած 819-րդ որոշմամբ մինչև տարվա վերջ առանձին ՆՊԶ-ներին թույլ տրվեց ներքին շուկա հանել բենզին և դիզել՝ «Եվրո-3»-ին մոտ ցուցանիշներով։ Բենզինի մեջ ծծմբի թույլատրելի զանգվածային բաժինը բարձրացավ մինչև 150 միլիգրամ մեկ կիլոգրամի համար։ Դիզելի մեջ՝ մինչև 350։ «Եվրո-5»-ի շեմը 10 միլիգրամ է։ Փաստաթուղթը դա գրում էր որպես լրացուցիչ ծավալ։ Շարժիչը, կատալիզատորը, քաղաքային օդը և մարդու թոքերը նույն նախադասությունը ուրիշ կերպ են կարդում։ Այդ վառելիքը նախատեսված չէ Եվրասիական տնտեսական միության մյուս երկրներ հանելու համար։ Այն մնում է Ռուսաստանի ներսում։ Ճգնաժամի ներսի ապրանք։

Ներմուծման քարտեզը նայելիս պատկերը կոշտանում է։ Ռուսական նավթը տարիներ շարունակ գնացել է Հնդկաստան։ Այնտեղ մշակվել է։ Հիմա Հնդկաստանից բենզինի առաջին ծովային խմբաքանակները շարժվում են դեպի Ռուսաստան։ Գուջարաթի Վադինար քաղաքում գտնվող Նայարա Էներջիի գործարանը, որի զգալի բաժնեմասը պատկանում է «Ռոսնեֆտին», հայտնվեց այդ ուղու մեջ միջնորդների միջոցով։ Խոսքը առնվազն 60 հազար տոննայի մասին էր՝ երկու տանկեր, յուրաքանչյուրը մոտ 30–40 հազար տոննա։ Ռուսաստանի ամառային պահանջարկի կողքին դա փոքր թիվ է։ Պատկերը մեծ է։ Խոշոր նավթարդյունահանող երկիրը ծովով վառելիք է բերում երկրից, որը մեծ մասամբ հենց նրա հումքն է մշակում։

Բելառուսական ճանապարհը մոտ է։ Այն էլ իր առաստաղն ունի։ Հունիսին բելառուսական ՆՊԶ-ներից եկող բենզինը ռուսական շուկայում հասավ ռեկորդային մակարդակի։ Պետերբուրգի բորսայում բելառուսական ավտոբենզինի վաճառքը կազմեց մոտ 90,9 հազար տոննա։ Նախորդ տարվա հունիսի համեմատ՝ 3,6 անգամ ավելի։ Դիզելի բելառուսական ծավալը մոտ 62,1 հազար տոննա էր։ Գինը ցույց տվեց ճեղքը։ Հունիսի 30-ին բելառուսական ԱԻ-92-ը վաճառվում էր մոտ 130 հազար ռուբլի մեկ տոննայի համար։ Ռուսական եվրոպական ինդեքսի ԱԻ-92-ը մնում էր մոտ 70 հազար ռուբլու գոտում՝ գնի աճի սահմանափակման տակ։ Նույն բաքի մոտ մոտենում էին երկու տարբեր հաշվարկներ՝ կարգավորվող ցուցանակ և թանկ եկած տոննա։

Ղազախստանը հուլիս-օգոստոսին պատրաստվում էր մոտ 50 հազար տոննա բենզին ուղարկել Ռուսաստան՝ Պավլոդարի նավթաքիմիական գործարանից և «Կոնդենսատ» ՆՊԶ-ից։ Երկու ամսվա համար այդ ծավալը ռուսական ամառային պահանջարկի կես օրից մի փոքր ավելի է։ Ղազախ արտահանողները հաշվում էին նաև վճարումները, լոգիստիկան, երկրորդային պատժամիջոցների ռիսկը։ Բենզինը անցնում էր բանկերի համապատասխանության բաժիններով, սահմանային փաստաթղթերով և քաղաքական զգուշությամբ։ Երբ վառելիքը սկսում է հիշեցնել «հումանիտար օգնության» բառապաշար, շուկան արդեն վատ տեսք ունի։

Ներմուծված լիտրը ժամանակ է ուզում։ Վագոնը պետք է լցվի, անցնի սահմանը, մտնի ճիշտ պահեստ, հետո հասնի այն մարզը, որտեղ պոմպը կանգնած է։ Տանկերը պետք է հասնի նավահանգիստ, բեռնաթափվի, խառնվի, փաստաթուղթ ստանա, հետո մտնի ցանց։ Ամառային սպառման գագաթին վարորդը չի սպասում ծովային լոգիստիկային։ Կոմբայնը չի մտնում դաշտ «մոտ օրերին» եկող դիզելի հաշվարկով։ Սովորական օրերին մարդը վառելիքի շղթան չի տեսնում։ Հուլիսի սկզբին շղթան երևաց իր կոտրված տեղերով՝ դատարկ պահեստ, ուշացած վագոն, փակված բորսայական դիրք, սահմանափակված ԱԶՍ, հեռախոսով փոխանցվող լուր, թե որտեղ հերթը դեռ շարժվում է։

Հունիսի վերջին և հուլիսի սկզբին ճգնաժամը դուրս եկավ ԱԶՍ-ի տարածքից։ Հնձի սկիզբը գյուղատնտեսական դաշտերում ուշացավ 7–14 օրով։ Եղանակը խանգարել էր՝ ցուրտ, հետո անձրևներ, ուշացած վեգետացիա։ Վառելիքի պակասը նստեց ճիշտ այն պահին, երբ կոմբայնը պետք է մտներ դաշտ, իսկ բեռնատարը պետք է հաներ ցորենը։ Հուլիսի 1-ին հնձված էր մոտ 1,3–1,5 միլիոն հեկտար հացահատիկային և հատիկաընդեղենային տարածք՝ պլանի մոտ 3 տոկոսը։ Նախորդ տարվա նույն օրը՝ 4,2–4,6 միլիոն հեկտար։ Դիզվառելիքի մատակարարումները ուշանում էին։ Գինը տեղ-տեղ բարձրացել էր մեկ երրորդով։ Հացահատիկը կանգնած էր դաշտում։ Վառելիքի պակասը արդեն բերքի տեղափոխման հարց էր։

Մթերքի բեռնատարների հերթը նույն տեղից եկավ։ Խոշոր մանրածախ ցանցերը իշխանությունից խնդրեցին սնունդ տեղափոխող ֆուրաների համար առաջնահերթ լիցքավորում, առանձին ԱԶՍ-ներ, լիմիտների հանում, գերբեռնվածության տուգանքների ժամանակավոր չկիրառում, երբ խոսքը սննդամթերքի մասին է։ Wildberries-ը հուլիսի 7-ից վաճառողների վճարների բարձրացումը կապեց նաև վառելիքի թանկացման հետ։ Մարկետփլեյսի հանձնաժողովը և գյուղական դիզելը հանդիպեցին նույն հաշվի մեջ։ Մի ծայրում՝ լոգիստիկ վճար։ Մյուս ծայրում՝ ֆուրայի վարորդ, որը չի կարողանում բաքը լցնել։

Կենտրոնական բանկի խոսքը զգուշավոր էր։ Էլվիրա Նաբիուլինան հունիսի 19-ին ասաց, որ վառելիքի գների բռնկումը կազդի հունիսյան գնաճի վրա։ Առաջարկի վերականգնման համար ժամանակ կպահանջվի։ Բենզինի թանկացումը կարող է մտնել մարդկանց և ընկերությունների գնաճային սպասումների մեջ, քանի որ այդ ապրանքը զգայուն է բոլորի համար։ Հունիսի 23–29-ի շաբաթվա պաշտոնական վիճակագրության մեջ բենզինը թանկացել էր միջինը 1,61 տոկոսով, դիզելը՝ 2,23 տոկոսով։ Գների աճ գրանցվել էր 82 շրջանում։ Հունիսի 29-ին երկրում բենզինի միջին գինը 72,38 ռուբլի էր մեկ լիտրի համար։ ԱԻ-92-ը՝ 68,76։ ԱԻ-95-ը՝ 74,38։ Դիզելը՝ 84,84։ Այդ թվերի մեջ չկա գիշերը բացված պոմպի մասին զանգը։ Չկա կորցրած հերթը։ Չկա աշխատանքից ուշացած վարորդը։

Դեմպֆերի մեխանիզմը պետք է մեղմեր այդ հարվածը։ Պոմպի ցուցանակը չպետք է թռչեր։ Նավթային ընկերությունները պետք է փոխհատուցում ստանային հարկային և բյուջետային ճանապարհով։ Ներքին գինը պետք է մնար քաղաքականապես տանելի։ Մեծ ընկերության սեփական ցանցում այդ բարձը դեռ կարող է աշխատել։ Անկախ ԱԶՍ-ի համար, որը վառելիք է գնում բորսայից կամ միջնորդից, բարձը բարակ է։ Բորսայական ծավալը պակասում է։ Գինը բարձրանում է։ Բելառուսական կամ հնդկական լիտրը թանկ է նստում։ Պոմպի վրա ամբողջ գինը չի երևում։ Մնացածը երևում է փակ պատուհանում, «բենզին չկա» գրության մեջ, սահմանափակված լիտրում, հոգնած մարդկանց խոսակցության մեջ։

Պաշտոնական ռուսական լեզուն փորձում էր հրդեհը պահել տեխնիկական բառերի ներսում։ «Վերականգնման աշխատանքներ»։ «Լոգիստիկայի նորմալացում»։ «Արհեստական աժիոտաժի կանխում»։ «Սոցիալական նշանակության սպառողներ»։ «Որակի պահանջների ժամանակավոր շեղում»։ ԱԶՍ-ների մոտ լեզուն կարճ էր։ «Կանիստրայով չի կարելի»։ «ԱԻ-95 չկա»։ «Մինչև 30 լիտր»։ «Միայն հատուկ ծառայություններին»։ «Այսօր կենտ համարները»։ Այդ նախադասությունները ավելի վատ էին հնչում, քան պաշտոնական երկար տեքստը։ Դրանք պետք չէր բացատրել։

Մարդիկ սկսեցին այդ լեզվով չափել օրը։ Տաքսու վարորդը հերթի մասին խոսում էր այնպես, ինչպես առաջ խոսում էր պատվերի հասցեից։ Փոքր բիզնեսի սեփականատերը առավոտյան հաշվում էր առաքման մեքենայի երթուղին՝ նախ նշելով ԱԶՍ-ները, որտեղ նախորդ գիշեր դեռ վառելիք կար, հետո՝ կիլոմետրերը։ Գյուղական համայնքում դիզելի մնացորդը դարձավ աշխատանքային օրվա չափման միավոր։ Նավթային ճգնաժամը հաշվետվության մեջ տոննա է։ Մարդու օրում՝ չեղարկված ուղևորություն և վաղը հետաձգված գործ։

Ռուսաստանի սահմաններից դուրս այդ շարժը նույնպես լսվեց։ Ղրղզստանը, որի բենզինի ներմուծման մեծ մասը կախված է Ռուսաստանից, սկսեց հարևանների հետ խոսել այլընտրանքային մատակարարումների մասին։ Կենտրոնական Ասիայի համար ռուսական վառելիքը սովորական ուղղություն էր։ Այդ ուղղության լարվածությունը արագ դառնում է պահուստների, գների և բաշխման հարց։ Հայաստանի համար ռուսական վառելիքի ցանկացած ցնցում նույնպես դառնում է ներկրման քարտեզի և գնի թեմա։ Երևանը շեշտում է, որ ներկրողների թիվը շուկայում աճել է, և կախվածությունը նախկինի պես կոշտ չէ։ Վառելիքը, որը չի հասնում ռուսական մարզի ԱԶՍ-ին, ուշացած ձայնով կարող է հասնել այն երկրներ, որոնք ռուսական լոգիստիկան համարել են առօրյա ենթակառուցվածք։

Հուլիսի առաջին շաբաթվա վերջում իշխանության սեղանին դրված էին բոլոր տեսանելի գործիքները՝ արտահանման արգելք, ներմուծում, բորսայական նորմատիվի կրճատում, գնի քայլի սառեցում, ցածր որակի վառելիքի թույլտվություն, մարզային լիմիտներ, հատուկ կարգեր, ՀՕՊ-ի արտադրության արագացման խոստում։ Դրանցից ոչ մեկը չի վերադարձնում հարվածից կորած առաջնային թորման հզորությունը։ Չի լցնում պահեստը նույն ժամին։ Չի վերադարձնում բորսայի վստահելի առաջարկը։ Հին կայանքը կարող է օգնել։ Բելառուսական վագոնը կարող է փակել մի անցք։ Հնդկական տանկերը կարող է հասնել նավահանգիստ։ Շուկան շարժվում է օրական հարյուր հազարավոր տոննաների ռիթմով։ Հերթը այդ հաշվետվությանը չի սպասում։

Օմսկի գործարանի մասին պաշտոնական հաղորդագրության ամենաանվտանգ տողը մարդկանց մասին էր՝ աշխատակիցներ չեն տուժել։ Այդ տողը պետք էր։ Հետո սկսվում էր այն մասը, որը մարմնով չի չափվում՝ կանգնած գործարան, բորսայում բացակայող վաճառք, մարզային սահմանափակում, ուշացած հնձ, ներմուծման շտապ ուղի, պոմպի մոտ կանգնած վարորդ։ Օմսկի ծուխը վաղուց ցրվել էր քաղաքի երկնքից։ Բորսայի տողը դեռ դատարկ էր։ Երեկ այնտեղ հաշվարկված վառելիք կար։ Հուլիսի 7-ին այնտեղ տեղ էր մնացել։