Ի՞նչ է իրենից ներկայացնում Սիրուշոյի «Պռեգոմեշ» բրենդը

«Պռեգոմեշը» ծնվեց Սիրուշոյի տեսահոլովակի ծանր արծաթից։ Այսօր այն ունի հինգ վաճառքի կետ, կանանց, տղամարդկանց ու հարսանեկան գծեր։ Ամարասի ու Մուշի անունների կողքին մնացել են նաև Անահիտ Բերբերյանի մեղադրանքը, հեղինակային հայցերը և 2026-ի օգոստոսյան խուզարկությունը։

27 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ    

2026 թվականի օգոստոսի 25-ի առավոտյան «Պռեգոմեշ» անունը լրահոս մտավ «խուզարկություն» բառի կողքին։ Իրավապահները գործողություններ էին կատարում ընկերության խանութներում ու գրասենյակում։ Փաստաբան Ալեքսանդր Կոչուբաևը լրագրողներին ասաց, որ գնում է այնտեղ՝ ընկերության շահերը ներկայացնելու։ Նույն ժամերին խուզարկություններ էին ընթանում Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի, նրա որդիների և նրանց հետ կապվող անձանց մի քանի տասնյակ հասցեներում։ Հակակոռուպցիոն կոմիտեի վարույթը վերաբերում էր պետական գույքերի ենթադրյալ էժան օտարմանը, առանձնապես խոշոր կաշառքին և փողերի լվացմանը։ Այդ առավոտ «Պռեգոմեշին» առանձին մեղադրանք չէր ներկայացվել։ Հայտնի չէր՝ խանութներում ինչ էին փնտրել կամ որևէ բան առգրավե՞լ էին։ Պաշտոնական հաղորդագրության մեջ բրենդին վերագրված առանձին դրվագ չկար։ Լրահոսում կապը բացատրվում էր մեկ ընտանեկան փաստով․ Սիրուշոն ընդդիմադիր պատգամավոր Լևոն Քոչարյանի կինն է և Ռոբերտ Քոչարյանի հարսը։

Մի օր առաջ բրենդի կայքում նոր ապրանք էր հայտնվել՝ գինեգույն թավշյա ժապավենով «Վանք» վզնոցը։ Թողարկման օրը՝ 2026 թվականի օգոստոսի 24։ Գինը՝ 29 հազար դրամ։ Նկարագրությունը խոսում էր Ամարասի վանքի, Արցախի հին քրիստոնեական պատմության և տունը մարմնի վրա կրելու գաղափարի մասին։ Հաջորդ առավոտ նույն անունը հայտնվեց ուրիշ բառերի կողքին՝ խուզարկություն, փաստաբան, վարույթ, հասցե։

«Պռեգոմեշ» բառը սկզբում բրենդ չէր։ 2012 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Սիրուշոն թողարկեց «ՊռեԳոմեշ» երգն ու տեսահոլովակը։ Նա գրել էր, որ ոգեշնչվել է Կոմիտասի պահպանած «Լոռվա գութաներգից»։ «Պռե»-ն գոմեշին քշելու կանչերից մեկն է։ Տեսահոլովակում ազգային հագուստը կրճատված էր, մգացված, բեմականացված։ Զարդերը ծանր էին ու տեսանելի, գրեթե զրահի պես։ Կոմիտասի անունը նորից մտավ փոփ երաժշտության շուրջ վեճի մեջ։ Գուսան Հայկազունը քննադատեց հին նյութի այդպիսի արդիականացումը։ Սիրուշոն պատասխանեց՝ Կոմիտասի գործը չի վերամշակել, դրանից է ներշնչվել։ Երգը շարունակեց շրջանառվել։ Զարդերը սկսեցին ապրել առանձին կյանքով։

2013 թվականի մարտին Սիրուշոն հայտարարեց փոքր, սահմանափակ հավաքածուի մասին։ Նա գրել էր՝ տեսահոլովակի հագուստի վրա աշխատելիս ցանկացել է ցույց տալ, որ ազգային զարդը կարելի է կրել ժամանակակից հագուստի հետ։ Ընտրել էին պարագաներ, որոնք մոռացվել էին և խանութներում չէին վաճառվում։ Դրանք պիտի հիշեցնեին տեսահոլովակը և կրելի լինեին ջինսի, շապիկի կամ երեկոյան զգեստի հետ։ Առաջին առաջարկը մի քանի աքսեսուար էր։ 2014-ի փետրվարին արդեն գործում էր կայքը։ Այնտեղ նպատակը ձևակերպված էր ավելի լայն՝ վերականգնել հին հայկական արժեքները, դրանց հիմքով ստեղծել նորերը և երիտասարդներին մոտեցնել հայկական մշակույթին։

Տասներեք տարի անց այդ փոքր հավաքածուն արդեն մեծ կատալոգ է։ Կան կանանց ու տղամարդկանց մատանիներ, վզնոցներ, ապարանջաններ, ականջօղեր, բրոշներ, խաչեր, մարգարտաշարեր և կնունքի զարդեր։ Հիմնական նյութը 925 հարգի արծաթն է։ Կա 14 կարատանոց ոսկու գիծ։ Ամենօրյա շարքը նախատեսված է սովորական կրելու համար, բացառիկ շարքում խոշոր ու ծանր ձևերն են, «Մարալը» հարսանեկան հավաքածուն է։ 2023-ից վաճառվում են նաև տղամարդկանց զարդեր։ Պաշտոնական կայքը թվարկում է չորս երևանյան հասցե՝ Հյուսիսային պողոտայի գլխավոր խանութը, «Դալմա Գարդեն Մոլը», «Երևան Մոլը» և «Մեգա Մոլը»։ Հինգերորդ կետը Կալիֆոռնիայի «Գլենդել Գալերիայում» է։ Դա բրենդի առաջին ամերիկյան վաճառքի հասցեն է։

Կատալոգում հայկական տեղանունը գրեթե միշտ ավարտվում է գնով։ «Վանք» հավաքածուն պատմում է Ամարասի մասին։ «Մշո»-ն տանում է Մուշի դաշտ։ Կան «Հաղարծին», «Գեղարդ», «Ախթալա», «Վասպուրական», «Վիշապ», «Մելիք», «Բազե», «Հայկական ԴՆԹ» անուններով զարդեր։ «Ակրա» երկար վզնոցի կախազարդը շան ատամի հին զարդերից վերցված ձև ունի և արժե 155 հազար դրամ։ «Նուշ» կիպ վզնոցը՝ 175 հազար։ «Վանք» շղթան՝ 19 հազար։ 14 կարատանոց ոսկյա խաչերի գինը հասնում է հարյուրավոր հազար դրամների։ Հարսանեկան «Գոհար» վզնոցը կես կիլոգրամ է կշռում։ Յուրաքանչյուր էջում անունից հետո գալիս են քաշը, մետաղը, քարը, թողարկման օրը, գինը։ Երբեմն վերջում հայտնվում է մի սև բառ՝ «սպառված»։

Ընկերության պաշտոնական նկարագրությամբ՝ Սիրուշոն յուրաքանչյուր զարդի գաղափարի հեղինակն է, դիզայներն ու ստեղծագործական տնօրենը։ Նա ուսումնասիրում է պատմական լուսանկարներ և գրքեր, ընտրում հղումները, անում էսքիզը, հետո այն քննարկում արծաթագործների թիմի հետ։ Պատրաստվում են փորձանմուշներ, ընտրվում են քարերը, ստուգվում ամրությունն ու որակը։ Մեկ զարդի մշակումը կարող է մոտ մեկ ամիս տևել։ Կայքը գրում է, որ այն նախագծվում, անվանվում, ձեռքով պատրաստվում և փաթեթավորվում է Հայաստանում։ Օրիգինալ նմուշի վրա դրվում են 925 դրոշմը և բրենդի փորագրությունը։ Տուփում կան հավաստագիր, արտադրանքի կոդ, մետաղի ու քարի տվյալներ։ Հին զարդի ձևը ստանում է չափ, նույնական տուփ, վերադարձի կանոն, առաքմանը հետևելու համակարգ և հավատարմության ծրագիր։

Առաջին գնորդները եկան Սիրուշոյի լսարանից։ Զարդերը նախ երևացին հենց նրա վրա՝ տեսահոլովակում, լուսանկարներում, սոցիալական էջերում։ 2017-ին դրանք հայտնվեցին բրիտանական «Վոգի» էջերում։ 2019-ի նոյեմբերին «Պռեգոմեշը» մեկօրյա վաճառք կազմակերպեց Լոս Անջելեսի «Բլումինգդեյլսում»։ Այդ օրերի հրապարակումներում Սիրուշոն ասում էր՝ բերված զարդերը մոտ մեկ ժամում սպառվել են, մարդկանց հոսքը շարունակվել է ևս մի քանի ժամ։ Բրենդի ներկա կայքը նույն վաճառքի համար երկու ժամ է նշում։ Մեկ ժամն ու երկու ժամը չեն համընկնում։ Մնացածը նույնն է՝ դատարկված սեղան և դեռ շարունակվող հերթ։ 2022-ին «Պռեգոմեշը» մասնակցեց «Ֆլայինգ Սոլո» անկախ բրենդների ցուցադրությանը Նյու Յորքի նորաձևության շաբաթվա օրերին։ Ընկերությունը հայտարարում է, որ առաքումներ է կատարել ավելի քան 65 երկիր։ Այդ թիվը բրենդի հաշվարկն է։ Հրապարակային վաճառքի հաշվետվություն չկա։

Առաջին հավաքածուների վրա աշխատել է նաև դիզայներ և արծաթագործ Անահիտ Բերբերյանը՝ արծաթագործ Արծրուն Բերբերյանի դուստրը։ Այսօր նրա անունը բրենդի գլխավոր էջում չի երևում։ Բերբերյանի պատմածով՝ Սարդարապատի թանգարանում Սիրուշոյի թիմին ցուցանմուշներ չեն տվել առևտրային աշխատանքի համար և ուղղորդել են Բերբերյանների արվեստանոց։ Այդ արվեստանոցում հայկական հին ձևերով զարդեր էին պատրաստում։ Սիրուշոն ու Անահիտը փորձել են ձևերը պարզեցնել, մատչելի դարձնել, հարմարեցնել երիտասարդ գնորդին։ Սկզբում, Բերբերյանի խոսքով, հոր անունը նշվում էր կայքում և հարցազրույցներում։ Պատվերներն աճեցին, գործին միացան ուրիշ վարպետներ, հարաբերությունը խզվեց։

2018-ին Բերբերյանը հրապարակավ մեղադրեց ընկերությանը իր և հոր հեղինակային իրավունքները խախտելու մեջ։ Նա պնդում էր, որ որոշ վզնոցներ օգտագործվել ու վաճառքի են դրվել առանց պատշաճ հիշատակման, իսկ հորից գնված զարդը «Վոգում» ներկայացվել է «Պռեգոմեշի» անունով։ Ընկերության այն ժամանակվա տնօրեն Մարի Երեմյանը հաստատեց՝ երկու տարի աշխատել են միասին, Սիրուշոն և Անահիտը համատեղ զբաղվել են դիզայնով։ Նա ասաց, որ Բերբերյանի պահանջով կայքից հանել են նրա հոր աշխատանքների հիմքով պատրաստված վզնոցները։ Յուրացման մեղադրանքը մերժեց։ Նրա բացատրությամբ՝ օգտագործվող զարդանախշերը հայկական հին ընդհանուր նյութ են, նման գործեր վաճառվում էին նաև Վերնիսաժում, իսկ համագործակցությունը դադարել էր աշխատանքի կազմակերպման ու վճարման շուրջ վեճից հետո։ Նույն երկու տարին երկու կողմերը պատմում էին տարբեր արհեստանոցներից։

Ընկերության պատասխանում երկու հենակետ կար՝ հայկական զարդանախշերի ընդհանուր ծագումը և Վերնիսաժում վաճառվող նման նմուշները։ Բրենդի ներկա կայքի ներքևում մեկ կարճ նախադասություն է․ եթե առանձին ապրանքի մոտ ուրիշ բան նշված չէ, աշխատանքի հեղինակն ու իրավատերը Սիրանուշ Քոչարյանն է։ Թանգարանի առարկան, արծաթագործի ձեռագիրը, նոր էսքիզը և ապրանքային նշանը նույն էջում են՝ այդ նախադասության տակ։

2024 թվականի մայիսին «Սիրուշո Փրոդաքշն» ՓԲԸ-ն 1,8 միլիոն դրամի վնասի փոխհատուցում պահանջեց «Թիթեռնիկ աքսեսըրայզ» խանութի հիմնադիր Թինա Բաբայանից։ Ընկերությունը պնդում էր, որ խախտվել են իր հեղինակային իրավունքները։ Բաբայանն ասել էր՝ նախապես զգուշացում են ստացել որոշ զարդերի նմանության մասին և հեռացրել լուսանկարները, թեև, իր գնահատմամբ, տարբերություններ կային։

Դրանից առաջ մեկ այլ վաճառողի դեմ հայցը փակվել էր հաշտության համաձայնությամբ։ Պատասխանողն ընդունել էր «Պռեգոմեշի» մատնանշած զարդերն առանց թույլտվության վերարտադրելու, տարածելու և վաճառելու փաստը։ 2018-ին ընկերության տնօրենն ասում էր՝ Վերնիսաժում նման զարդեր կան, իրենք որևէ մեկին դատի չեն տվել։ 2024-ին ընկերությունն արդեն հայցվոր էր։

Կատալոգը գիտական վերակազմություն չի խոստանում։ Նույն էջում հանդիպում են 18-րդ դարի ձևը, ժամանակակից շապիկը, արհեստական մարգարիտը, բնական քարը, եկեղեցու անունը և նորաձևության սեզոնը։ Զարդը սկսվում է հին լուսանկարից կամ գրքից, անցնում արծաթագործի ձեռքով, լուսանկարվում Սիրուշոյի վրա, ստանում անուն, գին, կոդ և հավաստագիր։ Երբ շուկայում հայտնվում է նման նմուշ, պատմության մեջ մտնում է նաև փաստաբանը։

Օգոստոսի 26-ին կայքը շարունակում էր աշխատել սովորական ռիթմով։ «Վանք» հավաքածուն պատմում էր Ամարասի մասին։ Էջի ներքևում նույն տողն էր․ յուրաքանչյուր զարդ նախագծված, անվանված, ձեռքով պատրաստված և փաթեթավորված է Հայաստանում։ Խուզարկության մասին բառ չկար։ Գինեգույն վզնոցի կողքին սև նշում էր՝ «սպառված»։