Ռիդլի Սքոթը 24 տարի անց ներկայացրեց «Գլադիատորի» շարունակությունը. նոր ֆիլմը հեռու է գլուխգործոց լինելուց
17.11.2024
Միջազգային վարձույթում ցուցադրվում է Ռիդլի Սքոթի «Գլադիատոր 2»-ը՝ 24 տարի անց նկարահանված սիքվելը: Ֆիլմի կենտրոնում հռոմեական գեներալ Ակացիոսի (Պեդրո Պասքալ «Գահերի խաղից» և «Մանդալորցուց») և գահի օրինական ժառանգ Լուչիոսի (Պոլ Մեսկալ «Նորմալ մարդիկ» և «Արև իմ») պայքարն է։ Լուչիոսը հայտնվում է ստրկության մեջ և Կոլիզեյում պայքարում է ազատության համար: Սիքվելում համեմատած առաջին մասի՝ ամեն ինչ կրկնապատկվել է՝ հերոսները, չարագործները, նույնիսկ կապիկները, սակայն, ըստ կինոքննադատ Անտոն Դոլինի, «ավելին» միշտ չէ, որ նշանակում է «ավելի լավը»:
«Գլադիատոր» ֆիլմի երկար սպասված սիքվելի առաջին լուրերը, հավանաբար՝ հենց պրոդյուսերների նախաձեռնությամբ, խոստումնալից էին՝ հույս տալով, որ կստեղծվի անսպասելի գլուխգործոց: Սակայն առաջին մանրամասն կարծիքները հիասթափեցրին՝ նոր ֆիլմը նույնիսկ մոտ չի կանգնում 2000 թվականի լեգենդար էպոսի կողքին, որը Ռիդլի Սքոթին մի քանի «Օսկար» էր բերել: Ինչպես հաճախ լինում է, ճշմարտությունը գտնվում է միջնամասում. «Գլադիատոր 2»-ը աղետ չէ, բայց ոչ էլ ինչ-որ հատուկ ֆիլմ է. դա սովորական սիքվել է՝ հարուստ ու ջանասիրաբար արված, բայց առանց մեծ ոգեշնչման: Հարց է առաջանում՝ արդյո՞ք արդիական է «պեպլումի» ժանրը (հին դարաշրջանի պատմական ֆիլմեր). արդյո՞ք Ռիդլի Սքոթը կորցրել է իր հմտությունը, թե՞ պարզապես հին Հռոմի թեմատիկան այլևս թարմ ու հետաքրքիր չի թվում: Ֆիլմում նույնիսկ Ամերիկայում ներկայիս քաղաքական ճգնաժամի ակնարկները (համեմատելով այն Հին Հռոմի հետ) չեն փրկում այն: «Գլադիատոր 2»-ը ավելի շատ հիշեցնում է ոչ թե անցյալի մասին ֆիլմ, այլ ֆիլմ անցյալից:
Նիցշեի «հավերժ վերադարձը» այստեղ վերածվում է պարզ շարքի՝ սկսած առաջին մեծածավալ մարտից: Ինչպես Խորխե Լուիս Բորխեսը նշում էր իր «Չորս պատմություններում», ֆիլմում կրկին հարձակվող նավատորմը գրավում է բերդը, որի պաշտպանները հերոսաբար, բայց անհաջող պայքարում են: Հռոմեական բանակի գլուխ կանգնած է Ակացիոսը՝ դաժան և հմուտ գեներալ, ում խաղում է խարիզմատիկ չիլեցին Պեդրո Պասքալը: Նումիդական բերդը պաշտպանում է Հանոն՝ իռլանդացի Պոլ Մեսկալի առաջին մեծ դերը մեծ կինոյում: Իրականում նրա անունը Լուչիոս է. նա Հռոմում է ծնվել և գահի օրինական ժառանգ է, սակայն հոր՝ Մաքսիմուսի (առաջին ֆիլմի հերոսի) մահից հետո նա ուղարկվել է հեռավոր հողեր: Հիմա նա կրկնում է հոր ճակատագիրը՝ դառնալով ստրուկ և մենամարտելով Կոլիզեյում: Լուչիոսի երազանքն է դեմ առ դեմ պայքարել Ակացիոսի հետ, և Ռիդլի Սքոթը, իհարկե, իրականացնում է այդ բախումը:
Իրականում Լուչիոսի ճակատագիրը տարբերվել է ֆիլմում ներկայացվածից: Ակացիոսը որպես պատմական անձ գոյություն չի ունեցել: Նումիդիան ֆիլմի գործողությունների ժամանակ արդեն երկար ժամանակ Հռոմեական կայսրության մաս էր: Սակայն ֆիլմն ի սկզբանե նախատեսված չէ պատմության սիրահարների համար: 86-ամյա Սքոթը կարծես ասի՝ «Դուք այնտեղ չեք եղել, այնպես որ լռեք»:
«Գլադիատոր 2»-ը փորձում է ապշեցնել և տպավորել՝ սցենարիստների երևակայությամբ և նկարահանումների մասշտաբներով: Բայց արդյունքը հիմնականում ոչ համոզիչ է: Սցենարիստ Դևիդ Սկարփայի երկխոսությունները չափազանց պարզեցված են: Համակարգչային հատուկ էֆեկտները հաճախ խանգարում են, իսկ Կոլիզեյի մարտական կենդանիները այնքան արհեստական են թվում, որ նրանցից վախենալ անհնար է: «Գլադիատոր 2»-ի անվան մեջ ընդգրկված «2»-ը կարծես թե ուղղորդել է Ռիդլի Սքոթին ու Դեյվիդ Սքարպային յուրահատուկ մոտեցման: Հասկանալով, որ երկրորդականությունը ֆիլմի անխուսափելի հատկությունն է, նրանք փորձել են դա փոխհատուցել՝ ֆիլմի հիմնական տարրերը բազմապատկելով: Եթե դասական «Գլադիատոր»-ում կար միայն մեկ հզոր հերոս, ով մարտահրավեր էր նետում կայսրին, ապա այստեղ արդեն երկուսն են՝ ժողովրդի սիրելին Ակացիոսն ու կատաղի Հաննո-Լուցիոսը: Եթե նախորդ ֆիլմում Հռոմը ղեկավարում էր դավաճան կայսր Կոմմոդոսը, ապա այստեղ նրանց թիվն էլ է կրկնապատկվել՝ եղբայրներ Կարակալլան (Ֆրեդ Հեխինգեր) և Գետան (Ջոզեֆ Քուին):
Չնայած, Լուցիոսի մայրը՝ Մաքսիմուսի այրի Լուցիլլան (Կոննի Նիլսեն), մնացել է նույն դերում, սակայն նրա հիշողություններում վառ կերպով ապրում է Արիշատը (Յուվալ Գոնեն)՝ նրա սերը, որը սպանվեց քաղաքի գրավման ժամանակ: Արդյունքում, stoic կանանց թիվն էլ կրկնապատկվել է: Հեղինակները, տարվելով համաչափությամբ, նույնիսկ սյուժեի մեջ երկու կապիկ են ավելացրել. առաջինին հաղթում է Լուցիոսն իր առաջին գլադիատորական մարտում, իսկ երկրորդին Կարակալլան, ֆիլմի վերջնամասում, հռչակում է կոնսուլ:
Այնուամենայնիվ, այս կրկնապատկման արդյունքում ստացվում է հակառակ ազդեցությունը: Մեսքալն ու Պասկալը միասին անգամ չեն հասնում Ռասել Քրոուի մոնումենտալությանը: Հեխինգերն ու Քուինը, անգամ իրենց տանդեմում, չեն կարողանում համեմատվել Հոակին Ֆենիքսի գրավչության հետ: Այդ փոքրացման զգացողությունը, որը սկզբում մնում է որպես թաքնված թերություն, ֆիլմի ընթացքում վերածվում է դրա կենտրոնական գաղափարներից մեկին: Ոչ մի մասսայականություն, անգամ գերհագեցած տեսարանները, չեն կարող փոխհատուցել այս խաթարումը, հատկապես, երբ դրանք հիմնականում համակարգչային գրաֆիկայով են ստեղծված:
Միակ կերպարը, որը հասնում է առաջին «Գլադիատոր»-ի մասշտաբին, Մակրինն է՝ Լուցիոսի տերը և ուսուցիչը: Դենզել Վաշինգտոնի կատարումը աներևակայելի է: Իր դերի մեջ խորությամբ և վարպետությամբ նա ոչ միայն ամբողջացնում է կերպարը, այլև կարողանում է հանդիսատեսի ուշադրությունը կենտրոնացնել իր վրա՝ նույնիսկ ֆիլմի ավելի թույլ հատվածներում: Եթե այս ֆիլմից որևէ մեկը արժանի է «Օսկարի» կամ թեկուզ թեկնածության, ապա դա անկասկած Դենզել Վաշինգտոնն է: Կինոքննադատների շրջանում վաղուց արդեն քննարկվում է, թե Ռիդլի Սքոթին պետք է համարել «Հեղինակ» մեծատառով, թե պարզապես վարպետ վարպետականությամբ, որը կարող է հմտորեն աշխատել ցանկացած նյութի հետ:
Իր կարիերայի սկզբնական փուլում, երբ նա նկարահանեց իր կարևորագույն գլուխգործոցները, ռեժիսորը իսկապես աչքի էր ընկնում բազմակողմանիությամբ՝ ավելի մեծ ուշադրություն դարձնելով ձևին, քան բովանդակությանը: Սակայն այսօր նա ձևավորվել է որպես մեծ արվեստագետ՝ խոշոր եսով, որի հիմնական գործունեությունն ուղղված է իր ժառանգության պահպանմանն ու ընդլայնմանը: Դրա վառ ապացույցն են «Օտարական», «Սայթաքող մարդը» և այժմ արդեն «Գլադիատոր» ֆիլմերի շարունակությունները:
Այս համատեքստում հետաքրքիր է դիտարկել, որ Հեղինակները հաճախ իրենց ֆիլմերում ներմուծում են կերպարներ, որոնք կարելի է համարել ինքնադիմանկարներ: «Գլադիատոր 2»-ում նման կերպարն ակնհայտորեն Մակրինն է՝ միաժամանակ փայլուն ինտելեկտուալ և ցինիկ չարագործ: Նա առանձնապես ասելիք չունի, բայց պաշտում է խոսել աֆորիզմներով: Նրա ողջ էությունը համակված է ինքնասիրահարվածությամբ, իսկ նպատակը՝ հաղթանակը ցանկացած գնով: Անխուսափելիորեն հարց է առաջանում՝ արդյոք այս կերպարի ճակատագիրը կարող է կանխագուշակել ֆիլմի բախտը՝ թե՛ վարձույթում, թե՛ կինոարվեստի մրցանակաբաշխություններում:
Ռիդլի Սքոթը և «Գլադիատոր 2»-ի բոլոր հերոսները կարծես ապրում և մտածում են միայն Հռոմեական կայսրության մասին. այլ ինչի՞ մասին կարող են մտածել նրանք: Նրանց մտքերն ու խոսքերը՝ համեմված Վերգիլիոսի և Ցիցերոնի մեջբերումներով, հանգում են «Հույսի Հռոմի» մի գաղափարի, որը իբր հորինել է Մարկոս Ավրելիոսը՝ Լուցիոսի պապը: Այս երևակայական թագավորությունը, որը հիշեցնում է «ապագա գեղեցիկ Ռուսաստանի» գաղափարը, մնում է անհստակ՝ ոչ ոք հստակ պատկերացում չունի, թե ինչպես դա իրականացնել կյանքում:
Ակնհայտ է, որ «Գլադիատոր 2»-ն նույն կերպ արտահայտում է Ռիդլի Սքոթի անձնական երազանքը՝ «Հոլիվուդ հույսի» մասին, որտեղ ամեն ինչ կլինի նախկինի պես, բայց նոր դերասաններով և երիտասարդ հանդիսատեսով:
Այստեղ դուք կգտնեք հրդեհվող նավեր, գրոհող ռնգեղջյուրներ, երթևեկող լեգեոններ, սրեր, սանդալներ և անդադար պաթոս: Բայց կինոթատրոնը մնում է ժողովրդավարություն, որը դեռևս չի հաջողվել տիրապետել ոչ մի պրոդյուսերի կամ ռեժիսորի, թեկուզև՝ կայսերական հավակնություններով: Որոշումը, թե այս տարբերակով Հոլիվուդն ընդունելի՞ է, թե՞ ոչ, կկայացնի հանդիսատեսը՝ շատ շուտով:
