Հայաստանում Թումոն շաբաթական ընդունում է ավելի քան 25 հազար պատանու և նոր հանգանակությամբ ուզում է այդ թիվը հասցնել 60 հազարի. Yerevan Online Mag.-ի ռեպորտաժը Լոս Անջելեսի մեծ գալայի մասին
Սերժ Թանկյանը Թումոյի համար առաջին անգամ երգել էր Երևանի կենտրոնի բացմանը։ Տասնհինգ տարի անց նա բեմ բարձրացավ Լոս Անջելեսում։ Առաջին սաներից ոմանք արդեն տեխնոլոգիական ընկերություններում են, նրանց հաջորդ սերնդի համար հավաքվել է ավելի քան 17 միլիոն դոլար։
25 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԱՄՆ ԹՂԹԱԿԻՑ
Լևոն Արոնյանի հետ շախմատի մասնավոր դասը, Անդրե Աղասիի հետ թենիսի պարապմունքն ու Արման Ծառուկյանի հետ մարզումն ու ճաշը սեպտեմբերի 20-ի երեկոյին աճուրդի լոտեր էին։ Վայրը Լոս Անջելեսի «Վիբիանա» սրահն էր։ Առիթը՝ Թումոյի 15-ամյակը։ Երեկոյի հանգանակությունը անցավ 17 միլիոն դոլարը։ Գումարը նախատեսված է Հայաստանում այն ծրագրի ընդլայնման համար, որտեղ պատանիներից ուսման վարձ չեն պահանջում։
Աճուրդի սեղանին մեկ շիշ «Արարատ» էլ կար։ Կոնյակը պատրաստված էր 1991 թվականի սպիրտներից և տրամադրվել էր Հայաստանի անկախության 35-ամյակի առթիվ։ Հաջորդ օրը սեպտեմբերի 21-ն էր։ Շիշը վաճառվեց, գումարը միացավ մյուս նվիրատվություններին։
Երեկոն վարում էր «Նասդաք Լիսթինգսի» հաղորդավարուհի Քրիստինա Այանյանը։ Երգեց «Սիսթեմ օֆ ը Դաուն» խմբի մենակատար Սերժ Թանկյանը։ Մեծարվեցին «ՍերվիսԹայթանի» համահիմնադիրներ Վահե Կուզոյանն ու Արա Մահդեսյանը, «Նվիդիայի» փոխնախագահ Ռև Լեբարեդյանը։ Դահլիճում էին Մայքլ Գուրջյանը, Քեթրին Սարաֆյանը, Մերի Բասմաջյանը։
Թանկյանը Թումոյի համար երգել էր նաև 2011 թվականի օգոստոսի 14-ին՝ Երևանի առաջին կենտրոնի բացմանը։ Հալաբյան փողոցի այդ օրը գրող և ստեղծագրության դասընթացավար Վիոլետ Գրիգորյանը հիշում է մի քանի բառով՝ «վազք, աղմուկ, լիքը գործ, երեխեք, գույներ, մեծ տոնակատարություն»։ Խորեն Մաթևոսյանը կամավոր էր։ Մուտքի մոտ թևնոցներ էր բաժանում։ Հետո ինքն էլ գրանցվեց։ Տասնհինգ տարի անց նա Թումոյի բովանդակության բաժնի նկարազարդողն է։
Կենտրոնի հիմնադիրներ Սեմ և Սիլվա Սիմոնյանները մեծացել էին Բեյրութում, պատանի հասակում տեղափոխվել Միացյալ Նահանգներ։ Սեմը Տեխասում ինժեների կրթություն էր ստացել, հետո համահիմնադրել «Այնեթ» հեռահաղորդակցության ընկերությունը։ Կրթական կառուցվածքը մշակել էր Մարի Լու Փափազյանը։ Նա ղեկավարել էր նաև երևանյան առաջին շենքի նախագծումն ու կառուցումը։ Գրանցվող պատանին ընտրում էր ուղղությունը, փորձում, փոխում ընտրությունը։ Ընտանիքը հաշիվ չէր ստանում։
Դասը սկսվում է կարճ առաջադրանքից։ Ծրագրավորում, անիմացիա, երաժշտություն, ֆիլմ, ռոբոտաշինություն․ ընդհանուր առմամբ կա տասնչորս ուղղություն։ Դժվարության պահին մոտենում է մարզիչը։ Հետո գալիս են մասնագետների դասընթացներն ու երկար աշխատարանները։ Սովորողի ուղին փոխվում է նրա հետաքրքրության ու առաջընթացի հետ։
Վերջում մնում է պատրաստած աշխատանքը՝ անհատական կամ խմբային։ Այն մտնում է սանի հավաքածուի մեջ։ Որոշ գործեր ուղարկվում են փառատոներ ու մրցույթներ, հայտնվում համացանցում կամ հավելվածների հարթակներում։ Թումոյում այդ հավաքածուն կոչում են «կենդանի դիպլոմ»։ Բացում ես աշխատանքը և տեսնում՝ մարդն ինչ գիտի անել։
Սիրանուշ Հովսեփյանն առաջին անգամ այդ դռնով մտել էր 2011-ին, տասնյոթ տարեկանում։ Համալսարանի դասերից հետո գնում էր Թումո և փորձում հնարավորինս շատ դասընթացներ վերցնել։ Ավելի ուշ վարում էր «Փաստորեն» ինստագրամյան էջը՝ ինքնուրույն պատրաստելով պատկերը և տեքստը։ Դիզայներ Դավիթ Մարգարյանը նայում էր նրա աշխատանքներին, խորհուրդ տալիս։ Սցենարիստի աշխատարանում սովորած գրելաձևն էլ տեղ գտավ դիզայների աշխատանքում։
2026 թվականի ապրիլին Սիրանուշն աշխատանքի անցավ «Ֆայրբըրդում»՝ որպես թվային արտադրանքի ավագ դիզայներ։ Ընկերությունը Հայաստանում զարգացնում է արհեստական բանականության հաշվարկային ենթակառուցվածք։ Դրա ստեղծմանը մասնակցած Ռև Լեբարեդյանը նույն սեպտեմբերյան երեկոյի մեծարվողներից էր։ Հուլիսին հրապարակված հարցազրույցում Սիրանուշը հիշել էր մի խորհուրդ․ «Երբեք մի՛ սիրահարվիր ու մի՛ ամուսնացիր քո նախագծի հետ»։ Դիտողությունը պետք էր լսել։ Արվածը՝ փոխել։ Վերանայելու առաջարկից չնեղանալ։ Այդ սովորությունը մնացել է նրա աշխատանքի մեջ։
Վահե Կուզոյանը պատմել է, որ «ՍերվիսԹայթանը» տարիներ շարունակ աշխատանքի է ընդունում Թումոյի շրջանավարտների։ Հոբելյանական երեկոյին մեծարվող երկու համահիմնադիրների ընկերությունում արդեն աշխատում էին այդ կենտրոնի նախկին սաները։ Դահլիճում հավաքվող գումարը նրանց հաջորդ սերնդի համար էր։
Երևանի կենտրոնից յոթ տարի անց՝ 2018 թվականի սեպտեմբերին, նույն ծրագիրը բացվեց Փարիզում։ Այն գործարկեց «Ֆորում դեզ իմաժ» մշակութային հաստատությունը՝ քաղաքապետարանի աջակցությամբ։ Ֆրանսիացի պատանիները անվճար սովորում էին անիմացիա, ծրագրավորում, երաժշտություն և ֆիլմերի ստեղծում։ 2025 թվականի մարտին Փարիզի Թումոն համաձայնագիր ստորագրեց «Իզարտ Դիջիթալ» դպրոցի հետ։ Նախատեսվել էր կրթաթոշակ այն սաների համար, որոնք ֆինանսական օգնության կարիք ունեին և ցանկանում էին անցնել դպրոցի ամբողջական ծրագիրը։
2025 թվականի աշնանը Թումոն բացվեց Հյուսիսային Հոլիվուդում։ Տասներկուսից տասնութ տարեկան պատանիներից նախնական փորձ չէին պահանջում։ Ուսուցումն անվճար էր։ Սանը տեղում առաջարկվող ութ ուղղություններից ընտրում էր չորսը և կազմում իր ճանապարհը։ Մոտ մեկ տարի անց նույն քաղաքում Թումոն գումար էր հավաքում Հայաստանի ցանցի համար։ Լոս Անջելեսն արդեն ուներ իր կենտրոնը։
Հայաստանում Թումո հաճախող պատանիների շաբաթական թիվը անցել է 25 հազարից։ «Թումո Հայաստան» արշավը նպատակ ունի այն հասցնել 60 հազարի։ Մեծ կենտրոնները կապվում են փոքր բնակավայրերում տեղադրված կրթական տուփերի հետ։ Դրանք վերափոխված բեռնարկղեր են՝ համակարգիչներով ու արագ համացանցով։ Նկարագրության մեջ նշված են արևային վահանակները, հաշմանդամություն ունեցող մարդկանց հասանելիությունը և փոխադրումը։ Մեծ կենտրոններում կան նաև ձայնագրման ստուդիաներ, ռոբոտաշինության ու եռաչափ տպագրության աշխատարաններ։
Այդ տուփերից յուրաքանչյուրն ունի իր հասցեն ու նվիրատուն։ Վայքի կենտրոնը հովանավորել էին բժիշկներ Արմինե և Արա Թավիթյանները։ Սևանինը՝ անունը չհրապարակած նվիրատու։ 2022 թվականի հունվարին Թումոն ներկայացնում էր այդ նոր կենտրոնների առաջին գրանցված սաներին։ Լոս Անջելեսում հավաքված գումարը պետք է բացի հաջորդ հասցեները։
«Վիբիանայի» պատերին այդ երեկո շարժվում էին Թումոյի սաների գծանկարներից ծնված պատկերները։ Լուսային ցուցադրությունը պատրաստել էր «Փիփլ օֆ Ար» խումբը։ Դրա մեջ մտել էին նաև հայկական հուշարձանների եռաչափ սկանավորման նյութերը՝ այն վայրերից, որոնք պատերազմներից հետո մնացել են հայկական վերահսկողությունից դուրս։
Թումոյում սկանավորումը սկսել էին դասավանդել 2018-ին։ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ից հետո կենտրոնի կապերով հավաքվել էր կամավորների և Ֆրանսիայից եկած մասնագետների խումբ։ Տարածքների հանձնումից առաջ մնացած երկու-երեք շաբաթում նրանք Արցախում սկանավորել էին ավելի քան քառասուն հուշարձան։ 2022-ին կազմակերպել էին ևս մեկ ուղևորություն և փաստագրել ևս քառասունը։ 2026 թվականի հունիսին այդ աշխատանքից ձևավորված Հայկական մշակութային ժառանգության ինստիտուտի հավաքածուում ավելի քան 280 սկանավորված հուշարձան կար։
Հունիսին բաց հարթակում հասանելի էին դրանցից երեսունհինգի եռաչափ մոդելները։ Մնացած նյութը դեռ մշակվում էր։ Տեղում հավաքված տվյալները պետք էր դարձնել դիտելի, լրացնել պատմական տեղեկություններով ու արխիվային լուսանկարներով։
2023 թվականի աշնանը Թումոն բազմամյա ծրագիր սկսեց Արցախից բռնի տեղահանված պատանիների համար։ Ծրագիրը օգնում է միանալ կրթությանը, պարբերաբար գնահատում է հոգեբանական ու մասնագիտական կողմնորոշման կարիքները, կապում համապատասխան ծառայությունների հետ։ Այն նախատեսված է տասներկուսից տասնութ տարեկանների համար և ուղեկցում է նրանց պատանեկության տարիներին։
Ստեփանակերտի կենտրոնի սաները Ղազանչեցոցը սկանավորել էին մինչև 2020 թվականի ռմբակոծությունը։ Շուշիի տաճարի այդ պատճենը պահպանվել է։ Թվային պատկերի մեջ հարվածը դեռ չկա։
