Սպիտակ տան բարձրաստիճան ներկայացուցիչների հանդիպումը Կաթողիկոսի հետ. ի՞նչ քաղաքական ուղերձ կարող էր այն պարունակել Փաշինյանի համար

Փաշինյանը պատրաստվում էր օրենքով միջամտել Եկեղեցու կառավարմանը։ Նրա աղոթքի նախաճաշին եկած Սպիտակ տան խորհրդականը հանդիպեց Գարեգին Երկրորդին։ Եկեղեցու փաստաբան Ռոբերտ Ամստերդամն այցը համարեց զգուշացում վարչապետին։ Հանդիպման հաղորդագրությունում նման նախազգուշացում չկա։

6 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՆՆԱ ՍԱՐԳՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՄԵԿՆԱԲԱՆ 

2026 թվականի հոկտեմբերի 4-ի լուսանկարում Փոլա Ուայթ-Քեյնը սպիտակ ժանյակե գլխաշորով է։ Սպիտակ տան հավատքի հարցերով գրասենյակի ավագ խորհրդականը մասնակցում է Էջմիածնի կիրակնօրյա պատարագին։ Աղոթքի երկօրյա միջոցառումներն ավարտվել էին, նրա այցը շարունակվում էր Մայր Աթոռում։ Պատարագից հետո Վեհարանում նրան ընդունեց Գարեգին Երկրորդը։ Հայաստանի վարչապետն արդեն ավելի քան մեկ տարի փորձում է հասնել նրա հեռացմանը։

Տասն օր առաջ՝ սեպտեմբերի 24-ին, պետական զեկույցի վերնագրում Գարեգին Երկրորդին անվանել էին Եկեղեցու «փաստացի պետ»։ Զեկույցը կազմել էր «Հանրային կապերի և տեղեկատվության կենտրոն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպությունը՝ կառավարության ծրագրի և վարչապետի հանձնարարության հիման վրա։ Այն ներկայացնում էր եկեղեցական կառավարման ճգնաժամի մասին իշխանության մեղադրանքներն ու առաջարկած լուծումները։ Փաստաթուղթը եկեղեցական ժողովի որոշում չէր։ «Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս» տիտղոսը վերնագրում չկար։

Մայր Աթոռը նույն օրը մերժեց զեկույցը՝ այն որակելով հակասահմանադրական ու հակականոնական միջամտություն, քաղաքական վրեժխնդրություն։ Եկեղեցու գնահատմամբ՝ փաստաթուղթը հավաքվել էր մամուլում և սոցիալական ցանցերում տարածված մեղադրանքներից։ Մայր Աթոռը վիճարկում էր նման զեկույց կազմելու և Եկեղեցու ներքին կարգը փոխելու պետության իրավասությունը։ Բարեփոխումները վերապահում էր իր կանոնական մարմիններին։ Իշխանություններին առաջարկեց տարաձայնությունները քննարկել առանց նախապայմանների։

Սեպտեմբերի 29-ին Գարեգին Երկրորդն ընդունեց ԱՄՆ Կոնգրեսի նախկին անդամ Ռենդի Հուլթգրենին, ամերիկյան Ազգային աղոթքի նախաճաշի համակազմակերպիչ Ուես Անդերսոնին և գործարար Դեն Ալեքսանդրին։ Նրանց ուղեկցում էր Մայր Աթոռի բարերար Աշոտ Թունյանը։ Հյուրերը Հայաստանում էին հոկտեմբերի 2–3-ի աղոթքի նախաճաշին մասնակցելու համար։ Կաթողիկոսին այցելեցին դրա մեկնարկից երեք օր առաջ։

Մայր Աթոռը նրանց ներկայացրել էր որպես ամերիկացի գործիչների։ Անունների կողքին նշել էր պաշտոնները՝ նախկին կոնգրեսական, միջոցառման կազմակերպիչ, ընկերության ղեկավար։ Հանդիպման հաղորդագրությունում ԱՄՆ կառավարության անունից պահանջ չկար։ Խոսել էին Եկեղեցու պատմության, հայ ինքնության պահպանման, երիտասարդների քրիստոնեական դաստիարակության մասին։

Հոկտեմբերի 1-ին Ուայթ-Քեյնին ընդունեց Նիկոլ Փաշինյանը։ Վարչապետը ողջունեց Սպիտակ տան հավատքի գրասենյակի հետ կապերը, խոսեց սպասվող նախաճաշից։ Հյուրը շնորհակալություն հայտնեց հրավերի համար և ասաց, որ հետաքրքրված է Հայաստանի կառավարության ու ԱՄՆ հայ հոգևոր առաջնորդների հետ սերտ համագործակցությամբ։

Նույն օրը լրագրողների առջև Փաշինյանը Հայ առաքելական եկեղեցին անվանեց բռնազավթված։ Նա պնդեց, որ հավատավոր ժողովուրդը դուրս է մնացել կառավարման գործընթացից, եկեղեցական ժողովները չեն կայանում, ղեկավարությունը չի կատարում իր պարտականությունները։ Զեկույցը քննելու համար վարչապետն առաջարկում էր խորհրդարանական հանձնաժողով ստեղծել։ Եկեղեցու խնդիրը պատրաստվում էր լուծել նաև օրենքները փոխելով։

Հոկտեմբերի 2-ին «Քաղաքացիական պայմանագիրը» հայտարարեց խորհրդարանական քննիչ հանձնաժողով ստեղծելու որոշման մասին։ Հանձնաժողովը պետք է քններ Եկեղեցու՝ իր առանձնահատուկ առաքելությունը չկատարելու մասին պնդումը։ Խորհրդարանի երկու ընդդիմադիր խմբակցությունները հայտնել էին, որ չեն մասնակցելու քննությանը։ Քննությունը դեռ չէր սկսվել։ Գարեգին Երկրորդին հեռացնելու իր նպատակը վարչապետը վաղուց էր հայտնել։

Հոկտեմբերի 3-ին աղոթքի նախաճաշում Փաշինյանը սրբավայրերը հիշատակեց վարչական հասցեներով։ Մեսրոպ Մաշտոցի աճյունն ամփոփված է Աշտարակ խոշորացված համայնքի Օշական գյուղում։ Խոր Վիրապը Վեդի խոշորացված համայնքում է, Հայ առաքելական եկեղեցու կենտրոնը՝ Վաղարշապատ խոշորացված համայնքի Էջմիածին բնակավայրում։ Հայաստանի Հանրապետության միջազգայնորեն ճանաչված տարածքը նա ներկայացրեց որպես Աստծուց տրված Ավետյաց երկիր։

Էջմիածինն անվանեց «մեր սրբություն սրբոցը»։ Նույն ելույթում ասաց, որ քաղաքական ու դավանաբանական վեճերը մնում են աղոթքի նախաճաշից դուրս։ Խոսքն ավարտեց հինգերորդ սաղմոսով՝ ապահովության աղոթքով։ Ուայթ-Քեյնը միջոցառման բանախոսներից էր։ Բացման աղոթքն ասել էր Հայ կաթողիկե եկեղեցու արքեպիսկոպոս Գևորգ Նորատունկյանը։ Հաջորդ օրը ամերիկացի խորհրդականը ներկա գտնվեց Հայ առաքելական եկեղեցու պատարագին։

Վեհարանում հիշեցին սեպտեմբերի 16-ի հանդիպումը։ Դոնալդ Թրամփն այդ օրը Սպիտակ տանը հանդիպել ու աղոթել էր ԱՄՆ հայ հոգևոր առաջնորդների հետ։ Ներկա էին առաքելական, կաթողիկե և ավետարանական հոգևորականներ, Հայաստանի դեսպան Նարեկ Մկրտչյանը և Ուայթ-Քեյնը։

Երևանում Փաշինյանը ողջունել էր այդ ընդունելությունը։ Նրա աշխատակազմի հաղորդագրությունը շեշտել էր Հայաստան–ԱՄՆ գործընկերությունը։ Էջմիածնում Գարեգին Երկրորդը շնորհակալություն հայտնեց Ուայթ-Քեյնին՝ ԱՄՆ հայ հոգևոր առաջնորդների հետ Թրամփի հանդիպումը կազմակերպելու ջանքերի համար։

Մայր Աթոռի հոկտեմբերի 4-ի հաղորդագրությունը պատմում էր կրոնի, արդարության, մերձավորի հանդեպ հոգածության և հոգևոր առաջնորդների համագործակցության մասին։ Ուայթ-Քեյնի խոսքից փոխանցված էին պատարագին զգացած ակնածանքն ու հոգևոր խաղաղությունը։ Փաշինյանի անունը տեքստում չկար։ Չէին հիշատակվում Կաթողիկոսին հեռացնելու ծրագիրը, օրենսդրական փոփոխությունները, խորհրդարանական քննությունը։ Հրապարակվածից հայտնի չէ՝ այդ հարցերից որևէ մեկը քննարկվե՞լ է։

Հոկտեմբերի 6-ին փաստաբան Ռոբերտ Ամստերդամն այցը համարեց Փաշինյանին ուղղված ազդանշան։ Նրա մեկնաբանությամբ՝ ամերիկացի հյուրերի ներկայությունն Էջմիածնում վարչապետին զգուշացնում էր, որ Եկեղեցու նկատմամբ նրա գործողությունները հավանության չեն արժանանա։ Ամստերդամի փաստաբանական գրասենյակը դեռ 2025-ի օգոստոսին էր հրապարակայնորեն հայտնել, որ նա ներկայացնում է Հայ առաքելական եկեղեցին։ Այցը գնահատում էր իր պաշտպանած կառույցի դիրքերից։

Աղոթքի նախաճաշն Ամստերդամը խիստ դատապարտեց։ Այն համարեց Փաշինյանի գործողությունները լեգիտիմացնելու հնարավորություն, անընդունելի՝ Կաթողիկոսի դեմ դատական գործընթացի պայմաններում։ Հյուրերի բարի մտադրություններին չէր կասկածում։ Նրանց այցը Կաթողիկոսին մեկնաբանում էր որպես վարչապետին զսպելու քայլ։ Ուայթ-Քեյնի՝ Փաշինյանին ուղղված նախազգուշացման խոսքեր չմեջբերեց։

Վեհարանի զրույցն ամբողջությամբ չի հրապարակվել։ Հաղորդագրության մեջ չկա հանձնաժողովը չստեղծելու հորդոր կամ օրենսդրական միջամտությունից հրաժարվելու պայման։ Ուայթ-Քեյնին չի վերագրվում նաև վարչապետի եկեղեցական ծրագրին հավանություն տալու խոսք։

Երևանի ընդունելությունից հետո կառավարությունը հայտնել էր ամերիկացի հյուրի հետ համագործակցելու պատրաստակամության մասին։ Էջմիածնի ընդունելությունից հետո Մայր Աթոռը հրապարակեց պատարագի ու հանդիպման լուսանկարները։ Նույն շաբաթվա օրակարգում մնացել էր քննիչ հանձնաժողով ստեղծելու՝ ՔՊ-ի որոշումը։

Վեհարանի լուսանկարում Ուայթ-Քեյնն ու Գարեգին Երկրորդը կանգնած են խաչքարի առջև։ Հոկտեմբերի 4-ի հաղորդագրությունում հյուրընկալողն Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն է։ Տասն օր առաջ հրապարակված պետական զեկույցի վերնագրում նրա պաշտոնը նշված էր այլ կերպ՝ Եկեղեցու «փաստացի պետ»։