Ո՞վ փրկեց FlyDubai-ի ինքնաթիռը կործանումից. ինչպես սանտեխնիկ Հայունը, սերիալը հիշելով, ինքնաթիռը հանեց սրընթաց անկումից, իսկ ատամնաբույժ Մուսաևը առաջին օգնություն ցույց տվեց հրամանատարին

FZ1073-ը 34 հազար ֆուտ բարձրությունից կտրուկ ընկավ, երբ օդաչուական խցիկում հարձակում սկսվեց։ Վիրավոր կապիտանը բացեց դուռը, սանտեխնիկը մի քանի վայրկյան պահեց կառավարումը, ատամնաբույժը կանգնեցրեց արյունահոսությունը, իսկ երկու ուղևոր օդաչուներ ինքնաթիռը հասցրին Տաբուք։

1 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՐՄԵՆ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ    

2026 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, Գրինվիչի ժամանակով 05:21-ին, Flydubai-ի FZ1073 չվերթը Սաուդյան Արաբիայի հյուսիս-արևմուտքի երկնքում թռչում էր 34 հազար ֆուտ բարձրությամբ։ Հետո թռիչքային գիծը կոտրվեց։ Օդանավը սուր իջավ, բարձրացավ և նորից գնաց ներքև։ Ամենավտանգավոր հատվածում այն կես րոպեից պակաս ժամանակում կորցրեց գրեթե 14 հազար ֆուտ։ Սրահում մարդիկ չգիտեին՝ ինչ է կատարվում փակ դռան հետևում։ Նրանք զգում էին գոտիների ձգումը, օդ բարձրացող իրերը և կողքի շարքերի ճիչերը։

05:28:48-ին ինքնաթիռի հաղորդիչը տվեց 7700 կոդը՝ ընդհանուր արտակարգ իրավիճակ։ Վեց րոպե անց հայտնվեց 7500-ը՝ անօրինական միջամտության ազդանշանը։ FZ1073-ը կարճ ժամանակով մտավ Հորդանանի օդային տարածք, շրջվեց և ուղղվեց դեպի Սաուդյան Արաբիայի Տաբուք քաղաքը։ Այդ րոպեներին ինքնաթիռում իրար գրեթե անծանոթ մարդիկ արդեն վազում էին դեպի առջևի հատվածը։

Flydubai-ի առաջին հաղորդագրությունում գրված էր «միջադեպ»։ Հաջորդում՝ «կռիվ օդաչուական խցիկում»։ Ուղևորների պատմածով և Իսրայելի պաշտոնյաների հրապարակած նախնական նկարագրությամբ՝ երկրորդ օդաչուն հարձակվել էր կապիտան Սմիթ Մաչհարի վրա, դանակահարել նրան և օդանավը գցել կտրուկ անկման մեջ։ Ավիաընկերությունը հարձակման դրդապատճառ չի հաստատել։ Արաբական Միացյալ Էմիրությունների քննիչները ստուգում են՝ գործողությունը նախապես ծրագրվա՞ծ էր, եղե՞լ է արտաքին ուղղորդում։ Վերջնական եզրակացություն դեռ չկա։

Մաչհարը ընկած էր խցիկի հատակին։ Գլխի և ձեռքերի ծանր վերքեր ուներ, արյուն էր կորցնում։ Նա հասավ դռան բացման կոճակին և սեղմեց այն։ Մարմինը մնացել էր մուտքի մոտ ու խանգարում էր ներս մտնել, բայց փականն արդեն բաց էր։ Սրահից մարդիկ կարողացան հրել դուռը։ Որպես ուղևոր թռչող Flydubai-ի երկու օդաչուների համար նույնպես ճանապարհ բացվեց դեպի կառավարումը։

Մաչհարը մոտ տասնհինգ տարվա թռիչքային փորձ ուներ։ Ավելի քան տասնմեկ տարի աշխատել էր հնդկական SpiceJet-ում և Boeing 737 ընտանիքի ինքնաթիռներով հազարավոր ժամեր էր թռել։ Նախկին հարցազրույցներից մեկում ասել էր՝ արտակարգ պահին խուճապը չի օգնում, պետք է հերթով անել անհրաժեշտ քայլերը։ Այդ առավոտ նա արեց առաջինը։ Բացեց դուռը։ Հետո սկսեց կորցնել գիտակցությունը։

Թալի Մանեսը խցիկից աղմուկ լսեց և օգնություն կանչեց։ Վեր կացան ամուսինը՝ Ցվիկա Մանեսը, Յանիվ Հայունը և Ասաֆ Ռաջուանը։ Նրանք վազեցին առաջ։ Դուռը հրելիս ներսից խանգարում էր հատակին ընկած կապիտանի մարմինը։ Երկրորդ օդաչուն դեռ կառավարման վահանակի մոտ էր։ Հայունի պատմելով՝ նա հարվածում էր սարքերին։ Հայունը թիկունքից փաթաթվեց նրան, պարանոցից բռնած դուրս քաշեց խցիկից և օգնություն կանչեց։

Հետո 38-ամյա սանտեխնիկը վերադարձավ ներս։ Օդաչուական պատրաստություն չուներ։ Նես Ցիոնայում նրա աշխատանքային օրը անցնում էր խողովակների, գործիքների և բեռնատարի կողքին։ Հիմա դիմացը կառավարման վահանակն էր, իսկ օդանավը շարունակում էր իջնել։ Հայունը բռնեց կառավարման սյունակը և քաշեց դեպի իրեն։ Հետագայում ասաց, որ շարժումը հիշել էր «Mayday. Ավիավթարների հետաքննություն» հեռուստաշարից։ Նա խցիկում մնաց մի քանի վայրկյան։ Այդքան ժամանակ էր պետք մասնագետներին հասնելու համար։

Սրահի հետևի մասից եկան Flydubai-ի երկու պրոֆեսիոնալ օդաչուները, որոնք այդ չվերթով թռչում էին որպես ուղևորներ։ Նրանց անունները պաշտոնապես չեն հրապարակվել։ Ազգության մասին շրջանառվող տեղեկություններն էլ իրար չեն համընկնում։ Նրանք նստեցին օդաչուական աթոռներին, կայունացրին թռիչքը, կապ հաստատեցին գետնի հետ, փոխեցին ուղղությունը և ինքնաթիռը տարան Տաբուք։

Միջանցքում երկրորդ օդաչուին դեռ պահում էին։ Ցվիկա Մանեսը, Ասաֆ Ռաջուանը և մյուսները նրան սեղմել էին հատակին։ Ռաջուանը վնասվածք ստացավ։ Մանեսի աղջիկները սրահում գոռում էին, որ չեն ուզում մեռնել։ Հայրը լսում էր նրանց ձայնը և չէր թողնում տղամարդուն շարժվել։ Երբ կարողացան վերջնականապես անշարժացնել նրան, ձեռքերը կապեցին ականջակալի լարով։ Օդանավում ձեռնաշղթա չկար։ Մի քանի ուղևոր շարքերի միջով անցնում էին՝ ստուգելու, թե նա մենա՞կ էր։ Մյուսները երեխաներին պահում էին նստատեղերում և փորձում հանգստացնել նրանց։

Շոթա Մուսաևը ծնկի էր եկել կապիտանի մոտ։ Վրաստանում ծնված, Իսրայելում աշխատող 47-ամյա ատամնաբույժը բժիշկների ընտանիքից էր։ Հայրը սրտաբան էր եղել, մայրը՝ կենսաբան։ Երբ նա վազում էր առաջ, կինը սկզբում փորձել էր կանգնեցնել։ Մուսաևը միացավ հարձակվողին պահողներին, հետո վերադարձավ Մաչհարի մոտ։

Կապիտանի գլխից և ձեռքերից ուժեղ արյուն էր հոսում։ Նա երբեմն անջատվում էր, հետո նորից արձագանքում։ Մուսաևը կանգնեցրեց արյունահոսությունը, խոսեց նրա հետ և թույլ չտվեց երկար կորցնել գիտակցությունը։ Մի պահ Մաչհարն ասաց, որ ուզում է ապրել և այստեղ չմեռնել։ Տաբուքը դեռ հեռու էր։ Մուսաևը նայում էր վիրավորին, հետո՝ ժամին։ Վախենում էր, որ թռիչքուղին ուշ կհայտնվի։ Արյունահոսությունը թուլացավ, կապիտանի վիճակը որոշ չափով կայունացավ։ Վայրէջքի պահին կրկին վատացավ։

Օդանավը մոտ 15 հազար ֆուտ բարձրության վրա շարունակում էր թռչել դեպի հարավ-արևմուտք։ Հաղորդիչը նորից վերադարձավ 7700 կոդին։ Հարձակվողը կապված էր։ Կապիտանը պառկած էր։ Ղեկը ստանձնած երկու օդաչուները Տաբուքի հետ համաձայնեցնում էին արտակարգ վայրէջքը։ Սրահում ոչ ոք դեռ վստահ չէր, որ անկումն ավարտվել է։ Մոտ մեկ ժամ անց Boeing-ը նստեց Տաբուքում։ Օդանավում գտնվող բոլոր 174 մարդիկ կենդանի էին։

Սաուդյան բժիշկները Մաչհարին տարան հիվանդանոց։ Նա վիրահատվեց, վիճակը կայունացավ։ Հետո Հնդկաստանի դեսպանատունը հայտնեց, որ կապիտանն ապաքինվում է։ Երկրորդ օդաչուն մնաց սաուդյան իշխանությունների հսկողության տակ։ Մուսաևը հիշում էր, որ երեխաները ծանր սթրեսի մեջ էին։ Օդանավակայանում նրանց մոտ բժիշկներ ուղարկեցին։ Flydubai-ն Տաբուք բերեց երկու փոխարինող ինքնաթիռ։

Ծնողներից մի քանիսը չէին ուզում նորից բարձրանալ սանդուղքով։ Նույն ավիաընկերության ինքնաթիռում կատարվածից հետո նրանք չէին ուզում երեխաներին նորից օդ բարձրացնել։ Մուսաևը համոզում էր, որ պետք է տուն վերադառնալ։ Որոշումը միասին ընդունեցին։ Մինչ նստելը նա մի քանի աղջիկների տարավ նոր ինքնաթիռի խցիկ և ծանոթացրեց նրանց տուն հասցնող օդաչուների հետ։ Այս անգամ դուռը բաց էր։

Ավելի քան տասը ժամ անց ուղևորները հասան Բեն Գուրիոն։ Հայունը դուրս եկավ արյան հետքերով վերնաշապիկով և գրեթե անմիջապես սկսեց նորից պատմել խցիկում եղածը։ Իսրայելի նախագահը հայտարարեց, որ մտադիր է Յանիվ Հայունին, Ցվիկա Մանեսին, Ասաֆ Ռաջուանին և Շոթա Մուսաևին ներկայացնել քաղաքացիական խիզախության պարգևի։ Նա առանձին նշեց նաև Թալի Մանեսի դերը։ Հնդկաստանում խոսում էին Մաչհարի սառնասրտության մասին։ Flydubai-ն հետաքննության ընթացքում դադարեցրեց Իսրայելից և դեպի Իսրայել թռիչքները։

Հաջորդ առավոտ Հայունը դեռ չէր քնել։ Իրեն հերոս չէր անվանում։ Ասաց՝ տիեզերքով չի զբաղվում, աշխատում է գարշահոտ խողովակների հետ և ուզում է վերադառնալ իր բեռնատարին։ Հետո ասաց՝ հույս ունի, որ գիշերը օդաչուական խցիկը չի վերադառնա իր երազներում։