Մոտ երեսուն միլիոն ամերիկացի քաշը նվազեցնող դեղեր է ընդունում. ռեստորաններն առաջարկում են փոքր չափաբաժիններ ու առանց բուլկու բուրգերներ, որոնք արժեն նույնքան, որքան բուլկիովները

5 ՀՈԿՏԵՄԲԵՐԻ, 2026, ԱՇՈՏ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, ԼՈՍ ԱՆՋԵԼԵՍ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԱՄՆ ԹՂԹԱԿԻՑ    

Ատլանտայի «Թվիսթեդ Սոուլ» ռեստորանում հյուրերին միշտ հարցնում են՝ ինչու չեն վերջացրել ճաշը։ Շեֆ-խոհարար ու սեփականատեր Դեբորա Վանտրեսի խոսքով՝ պատասխանը հաճախ նիհարեցնող ներարկումներն են։ Հյուրերը չեն թաքցնում, որ դեղ են ընդունում։ Ափսեի մեջ դեռ ուտելիք կա, իրենք արդեն հագեցել են։

Գելափի՝ 2026 թվականի մայիսի վերջին և հունիսի սկզբին անցկացրած հարցման մասնակից չափահաս ամերիկացիների 11 տոկոսը հայտնել էր, որ քաշը նվազեցնելու համար այս խմբի դեղերից մեկն է ընդունում։ Մոտավորապես ամեն իններորդը։ Երկրի ամբողջ չափահաս բնակչության հաշվով՝ մոտ երեսուն միլիոն մարդ։ Երկու տարի առաջ ցուցանիշը 3 տոկոս էր։

Ամենահայտնի անունը «Օզեմպիկն» է։ ԱՄՆ-ում այն հաստատված է երկրորդ տիպի շաքարային դիաբետի բուժման և այդ հիվանդների որոշ բարդությունների ռիսկը նվազեցնելու համար։ Ճարպակալման, իսկ որոշ դեպքերում՝ ավելորդ քաշի երկարաժամկետ բուժման համար հաստատված է «Վեգովին»։ Երկուսի ակտիվ նյութն էլ սեմագլուտիդն է։ Այն գործում է ԳԼՊ-1 կոչվող հորմոնի ընկալիչների միջոցով, նվազեցնում ախորժակն ու դանդաղեցնում ստամոքսի դատարկվելը։ Մարդը կարող է հագենալ նախկինում սովորական չափաբաժնի մի մասից։ Խոհանոցը դեռ պատրաստում է ամբողջը։

Ֆիլադելֆիայի Հին քաղաքի «Կուբա Լիբրե» ռեստորանի սեփականատեր Բարի Գուտինը փոքր չափաբաժինների խնդրանքներ լսել էր դեռ 2025-ի աշնանը։ Հաճախորդներից մեկն ապուր էր ուզում՝ մեջը սթեյքի կտորներ։ Մյուսը խնդրում էր փոքրացնել ծանոթ ուտեստները։ Նրանք դեղ էին ընդունում և փորձում էին ճաշացանկում իրենց ախորժակին համապատասխան ընթրիք գտնել։ Գուտինի թիմը դիմեց ճարպակալման բուժմամբ զբաղվող բժիշկ Չարլի Զելցերին։ Խոհարարները սկսեցին փոխել բաղադրատոմսերը։

Կուբայական ռոպա վիեխայի սովորական տարբերակը շոգեխաշած տավարի միս է՝ բրնձով ու սև լոբով։ Թեթև տարբերակում երեքն էլ պակասեցրել են, ծնեբեկ ավելացրել։ Խոհարար Գիլյերմո Վելոսոն բաղադրիչներն առանձին է կշռում։ Միսը կիսով չափ պակաս է, սննդային մանրաթելը՝ ավելի շատ։ Սննդային տվյալները նշված են ճաշացանկում. պատվիրողը կարող է տեսնել՝ ինչ է ստանալու։

2025 թվականի հոկտեմբերի 27-ից «Կուբա Լիբրեն» սկսեց առաջարկել հինգ ուտեստից կազմված հատուկ ընտրանի։ Դրանք սովորական ճաշացանկի համանման ուտեստներից մոտ 25 տոկոսով էժան են։ Հատուկ ճաշացանկը կարելի է խնդրել մատուցողից։ Ուտելիքը կարելի է պատվիրել նաև տանելու կամ առաքման համար։ Ավելի ուշ փոքր չափաբաժիններից մի քանիսն ընդգրկվեցին հիմնական ճաշացանկում։ Գուտինն այդ ուտեստները տեսնում է նաև տարեցների ու պարզապես քիչ ուտել ցանկացողների սեղանին։ Պատվիրելու համար պարտադիր չէ դեղ ընդունել։

Ռեստորաններին մթերք մատակարարող «Սիսկո» ընկերության Նիլ Դոերթին առաջարկում է փոքրացնել նույնիսկ սթեյքը։ Ութ ունցիա՝ մոտ 227 գրամ տավարի փափկամսի փոխարեն մատուցել չորս ունցիա՝ մոտ 113 գրամ, կողքին ծովախեցգետին ավելացնել։ Նրա հաշվարկով՝ ծովախեցգետինն այդ պահին շահավետ գնում է։ Սպիտակուցի քանակը կարելի է ավելացնել նաև ոսպով, ձվով կամ կաթնաշոռով։ Ափսեի մեջ պարզապես ավելի շատ հավ կամ տավարի միս դնելը կարող է գինը բարձրացնել հինգից յոթ դոլարով։

Չիկագոյի «Ֆուդսերվիս Ռիզալթս» խորհրդատվական ընկերության ղեկավար Դարեն Տրիստանոյի գնահատմամբ՝ կես չափաբաժնի համար ռեստորանը հավանաբար կպահի նախկին գնի մոտ երեք քառորդը։ Եթե մեծն արժենար քառասուն դոլար, կեսի համար այդ հաշվարկով կպահանջվեր երեսուն։ Մթերքը ծախսերից մեկն է։ Մնում են աշխատավարձն ու տարածքի վարձը։ Յուրաքանչյուր ռեստորան իր գինն է սահմանում։

Փոքրացած մսակտորը խոհարարի հերթափոխը չի կիսում։ Պատվերը պետք է ընդունել, պատրաստել, հասցնել սեղանին, հետո հավաքել ու լվանալ սպասքը։ Գուտինի հաճախորդն իր սիրած ճաշից քիչ է ուտում, ռեստորանի մի շարք ծախսեր նույնն են մնում։ «Կուբա Լիբրեի» մոտ մեկ քառորդով ցածր գինն արդեն ճաշացանկում է՝ Տրիստանոյի հաշվարկին շատ մոտ։

«Բուրգեր Քինգի» սեփականատեր «Ռեստորան Բրենդս Ինթերնեշնլը» քաշը նվազեցնող դեղերի տարածումը ներառել է ներդրողներին ներկայացվող բիզնեսի ռիսկերի մեջ։ Ընկերությունը զգուշացնում է, որ առողջության մասին պատկերացումներն ու սննդային նախասիրությունները կարող են փոխել իր արտադրանքի սպառումը։ Փաստաթուղթը նկարագրում է հնարավոր ռիսկը։ Վնասի առանձին հաշվարկ չի ներկայացնում։

«Բուրգեր Քինգի» ԱՄՆ-ի և Կանադայի ղեկավար Թոմ Քերթիսը խոսել է փոքր «Ուոփեր» պատառներ ու սպիտակուցով հարուստ ուտեստներ փորձարկելու ծրագրերից։ «Մաքդոնալդսում» քննարկում են հավի շերտերով աղցանն ու խորոված հավով ռոլը։ Դրանք դեռ ծրագրեր ու հնարավոր փոփոխություններ են։ Հոկտեմբերի սկզբին «Մաքդոնալդսը» հայտնում էր, որ դեղերի ազդեցությունն իր բիզնեսի վրա առայժմ չի նկատում։ Բաժնետերերին ուղղված տարեկան նամակում դրանց տարածումը հիշատակված է ապագայի ռիսկերի ու հնարավորությունների թվում։ Նամակում կան նաև գնաճն ու ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների դժվարությունները։ Ամեն պակասած պատվերի պատճառը դեղատանը չես գտնի։

Կոռնելի համալսարանի հետազոտողներն ու նրանց գործընկերը դեղերի օգտագործման մասին հարցումները կապել են ընտանիքների իրական գնումների հետ։ Համեմատել են դեղ օգտագործող և չօգտագործող համադրելի ընտանիքների ծախսերը։ Այն ընտանիքներում, որտեղ որևէ մեկը սկսել էր ընդունել այս դեղերը, առաջին վեց ամիսներին մթերային խանութներում ծախսված գումարը միջինը նվազել էր 5,3 տոկոսով։ Արագ սննդի ցանցերում, սրճարաններում ու սահմանափակ սպասարկմամբ այլ սննդի կետերում ծախսը կրճատվել էր 8 տոկոսով։ Հաշվել էին ընտանիքի վճարած գումարը։ Հետազոտողները չէին կարող լիովին տարանջատել դեղի ազդեցությունն ու բուժման հետ փոխված սննդային սովորությունները։

Ռեստորանների ազգային ասոցիացիայի՝ 2026-ի մարտին հարցրած դեղ ընդունողների 46 տոկոսն ասել էր, որ բուժումն սկսելուց հետո ավելի հազվադեպ է ռեստորան գնում։ Քառորդն ավելի հաճախ էր գնում, մնացած 29 տոկոսի հաճախականությունը գրեթե չէր փոխվել։ Նույն հարցման մեջ դեղ ընդունողները նախորդ շաբաթվա ընթացքում ռեստորանից, սրճարանից կամ խորտկարանից միջինը 7,6 անգամ ուտելիք կամ խմիչք էին գնել։ Դեղ չընդունողները՝ 5,1 անգամ։

Նախկինից քիչ պատվիրող մարդը կարող է շարունակել հարևանից հաճախ օգտվել ռեստորանից։ Այդ գնումների մեջ մտնում են նաև սուրճն ու առաքված ճաշը։ Յոթ գնումը յոթ մեծ ընթրիք չէ։ Հարցված դեղ ընդունողների գրեթե կեսն ավելի հաճախ էր փոքր չափաբաժին ընտրում, 43 տոկոսը՝ սպիտակուցով հարուստ ուտեստ, 41 տոկոսը՝ ավելի շատ բանջարեղեն։ Հաճախորդը կարող է նույն հաճախականությամբ գալ ու ուրիշ պատվեր տալ։

2025-ի դեկտեմբերի 18-ին «Շեյք Շեքը» հայտարարեց նոր ընտրանու մասին՝ կազմված հիմնական ճաշացանկի ուտեստներից և դրանց փոփոխված տարբերակներից։ Բուրգերի բուլկին կարելի էր փոխարինել հազարի տերևով։ Մեկ կոտլետով տարբերակի կողքին նշված էր 23 գրամ սպիտակուց, կրկնակի «ՍմոքՇեքի» կողքին՝ 52 գրամ։ Ընկերությունը դրանք ներկայացնում էր նաև որպես այս դեղերն ընդունողների համար հարմար ընտրություններ։ Կրկնակի կոտլետը ճաշացանկում մնացել էր։ Փոխվել էին փաթաթելու ձևն ու հաճախորդին առաջին հերթին ներկայացվող թվերը։

Հոկտեմբերի սկզբին նկարագրված «ՍմոքՇեքի» օրինակում հազարի տերևով փաթաթված բուրգերն արժեր այնքան, որքան բուլկիով տարբերակը։ Պատվերից բուլկին դուրս էր եկել։ Հաշվի գումարը մնացել էր։