«Ազդանշան Կրեմլին» ձևակերպումը մի քանի րոպեում անցավ «Եվրանյուզի» յոթ լեզուներով. ինչպես է մեկնաբանում եվրոպական մամուլը Հայաստանում կատարվողը

ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՆՆԱ ՍԱՐԳՍՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ՄԵԿՆԱԲԱՆ 

Օգոստոսի 25-ի առավոտյան Հակակոռուպցիոն կոմիտեի խմբերը միաժամանակ մտան Քոչարյանների տներ, ընտանիքի հետ կապվող ընկերությունների գրասենյակներ, «Փլեյ Սիթի», «Օրանժ Ֆիթնես», «Տոյոտա Երևան»։ Խուզարկությունները տասնյակ հասցեներ ընդգրկեցին։ Ռոբերտ Քոչարյանին և նրա ավագ որդուն՝ Սեդրակին, տարան կոմիտե։ Եվս չորս անձ ձերբակալվեց։ Կրտսեր որդու՝ պատգամավոր Լևոն Քոչարյանի տանն էլ խուզարկություն եղավ։ Օրվա երկրորդ կեսին նախկին նախագահի ճնշումը բարձրացավ։ Շտապօգնություն կանչեցին։ Նրան տեղափոխեցին հիվանդանոց։ Քաղաքի մի ծայրում քննիչները հաշվում էին քառակուսի մետրերը, մյուսում բժիշկները՝ զարկերը։

Մեկ օր առաջ Ազգային ժողովի ամբիոնից հնչել էին այն նախադասությունները, որոնք հաջորդ առավոտ հայտնվելու էին արտասահմանյան նյութերի սկզբում։ Կառավարության հնգամյա ծրագիրը ներկայացնելիս Փաշինյանն ասաց, որ Հայաստանը շուտով կսկսի Եվրամիությանն անդամակցելու պաշտոնական դիմումի գործընթացը։ ՀԱՊԿ-ի մասին խոսելիս հայտարարեց՝ առաջիկա հինգ տարում Երևանը չի ակտիվացնի աշխատանքը կառույցում, և ինքը շատ ուրախ կլինի, եթե կազմակերպությունը որոշի հեռացնել Հայաստանը։ Երեկոյան խոսքը հասավ Քոչարյանների ունեցվածքին։

Լևոն Քոչարյանը վարչապետին փոխանցեց իր հասցեին հնչող «պիղծ դավաճան» հարցը և խոսեց դատարանների ու իրավապահների վրա ճնշման մասին։ Փաշինյանը պատասխանեց ընտանիքի հարստության հարցով։ Նա խոսեց Երևանի հյուսիսում և արևմուտքում Քոչարյաններին պատկանող գույքի մասին։ Հնչեցին «Դնենք դատարանները մի կողմ», «հատիկ-հատիկ», «մինչև վերջին կոպեկը», «օր առաջ, րոպե առաջ» խոսքերը։ Վարչապետը դատաիրավական համակարգից պահանջեց ունեզրկել իր բնորոշմամբ «քոչարյանասերժական կլանը»։ Լևոն Քոչարյանը հիշեցրեց՝ սեփականության պատկանելությունը դատարանն է որոշում։ Ամբիոնից հնչած պահանջը նա ճնշում անվանեց։

Նույն ամսաթիվն էր դրված դատախազի որոշման տակ։ Ռոբերտ Քոչարյանի և ևս ինը անձի նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում էր հարուցվում։ Նախկին նախագահին վերագրվել էին պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահման երեք, առանձնապես խոշոր կաշառքի երկու և փողերի լվացման չորս դրվագներ։ Սեդրակ Քոչարյանն ու Սերժ Սարգսյանը նույնպես ընդգրկվել էին վարույթում։ Մեղադրանքը վերաբերում է 1998–2008 թվականներին։ Դատախազության վարկածով՝ պետական գույքը Քոչարյանի հետ կապվող անձանց և ընկերություններին փոխանցվել է շուկայականից էականորեն ցածր գներով, առանց հրապարակային սակարկության։ Հետագա գործարքներով, ըստ մեղադրանքի, քողարկվել են գույքի ծագումն ու իրական պատկանելությունը։

Մի դրվագում երկու վարձակալության պայմանագրերի վերջում ձեռքով ավելացված 29-րդ կետ կա։ Պայմանագրերը վերաբերում էին Աճառյան և Ծարավ Աղբյուր փողոցների հարևանությամբ գտնվող հողերին։ Այդ կետը վարձակալին ուղիղ գնման նախապատվություն էր տալիս։ Դատախազությունը պնդում է, որ 7,94 հեկտարի նկատմամբ սեփականության իրավունք ստացած «Ֆասթ Քարթ» ընկերության բաժնեմասի կեսը 2004 թվականի նոյեմբերի 15-ին նվիրատվությամբ փոխանցվել է Սեդրակ Քոչարյանին։ Ընկերությունն աշխատում է «Փլեյ Սիթի» անունով։

Ծիծեռնակաբերդի խճուղի 7/1 հասցեի դրվագում կողք կողքի դրված են երկու թվեր՝ 192 միլիոն և 12 միլիոն 267 հազար դրամ։ Թենիսի մանկապատանեկան մարզադպրոցից վերցվել էին 29 հազար քառակուսի մետր հող, 1705 քառակուսի մետր վարչական շենք, ավտոտնակներ, սարքավորումներ և տնտեսական գույք։ Ավելի քան 192 միլիոն դրամ կադաստրային արժեք ունեցող գույքը կառավարության որոշմամբ ուղիղ վաճառքով օտարվել էր «Կինետիկ» ընկերությանը 12 միլիոն 267 հազար դրամով։ Հողամասը հետո փոխանցվել էր վարձակալությամբ, իսկ դրա մեծ մասի սեփականության իրավունքը գրանցվել էր ընկերության անունով։ Այնտեղ գործել է «Օրանժ Ֆիթնեսը»։

«Տոյոտա Երևան»-ի դրվագում դատախազությունը Սեդրակ Քոչարյանի անունով գրանցված 30 տոկոս բաժնեմասը նկարագրում է որպես կաշառք։ Մեղադրանքի համաձայն՝ դրա դիմաց պաշտպանության նախարարության հողերն օտարվել են անհամեմատ էժան, իսկ ներկայացուցչության աշխատանքը հեշտացվել է։ Քննության հաշվարկով այդ հողերի ընդհանուր շուկայական արժեքը մոտ 1,4 միլիարդ դրամ էր։ Վաճառքի գումարը շուրջ չորս անգամ փոքր էր։

Սրանք մեղադրանքի պնդումներ են։ Ռոբերտ Քոչարյանի մեղավորության մասին օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ չկա։ Նրա գրասենյակը ձերբակալությունը կոչեց ընտանիքի դեմ հերթական հարձակում։ «Հայաստան» դաշինքը խոսեց անձնական վրեժի և պետական ապարատի ենթարկման մասին։ Պաշտպանները հերքում են հանցավոր սխեման։ Դատախազության երկար հաղորդագրության վերջին տողում մնացել է անմեղության կանխավարկածը։

Օգոստոսի 26-ին Սեդրակ Քոչարյանը երկու ամսով կալանավորվեց։ Հաջորդ օրը Ռոբերտ Քոչարյանի խափանման միջոցի նիստը տևեց շուրջ յոթ ժամ։ Նրան նորից տարան հիվանդանոց։ Դատավոր Սարգիս Դադոյանը շարունակեց քննարկումը նախկին նախագահի բացակայությամբ և բավարարեց երկամսյա կալանքի միջնորդությունը։ Նույն օրը Քոչարյանին հիվանդանոցից տեղափոխեցին քրեակատարողական հիմնարկ։

Դատարանը դեռ լսում էր կողմերին, երբ միջազգային լրահոսում քաղաքական բացատրությունն արդեն տպագրված էր։ Օգոստոսի 25-ին, եվրոպական ժամանակով 20։19-ին, «Եվրանյուզի» անգլերեն էջում հայտնվեց Քոչարյանի ձերբակալության մասին նյութը։ Առաջին պարբերությունում նա ներկայացվում էր որպես Մոսկվայի հետ բարեկամ ընդդիմության ղեկավար, Պուտինի հետ սերտ կապեր ունեցող գործիչ։ Գործողությունը նկարագրվում էր որպես ռուսամետ ուժերին դիմակայելու Փաշինյանի պատրաստակամության «ազդանշան Կրեմլին»։

Մեկ րոպե անց նույն պատմությունը ռուսերեն էր։ Հաջորդ րոպեներին այն հայտնվեց ֆրանսերեն, իտալերեն, իսպաներեն և պորտուգալերեն։ Գերմաներեն էջի ենթավերնագիրն էլ «Ազդանշան Կրեմլին» էր։ Իսպաներեն տարբերակում այդ բառերը բարձրացել էին գլխավոր վերնագիր։ Լեզուն փոխվում էր։ Փաստերի հերթականությունը մնում էր նույնը։ Բոլոր տարբերակներում նշված էր լրացուցիչ աղբյուրը՝ «Ասոշիեյթեդ Փրեսը»։ Գերմաներեն և իտալերեն էջերի ներքևում ևս մեկ տող կար. նյութը անգլերեն բնագրից թարգմանվել էր մեքենայական օգնությամբ։

Գործակալական բնագրի ամենակտրուկ նախադասությունն Ալեքսանդր Իսկանդարյանինն էր։ Կովկասի ինստիտուտի տնօրենը «Ասոշիեյթեդ Փրեսին» ասել էր. «Իհարկե, սա ազդանշան է Կրեմլին»։ Նա Քոչարյանին նկարագրել էր որպես Ռուսաստանի ներկայացուցիչ և իշխանության գործողությունները կապել Մոսկվային կողմնորոշված ուժերի դեմ կոշտ պայքարի հետ։ «Եվրանյուզի» առաջին պարբերությունում արդեն խոսում էին «վերլուծաբանները»՝ հոգնակի թվով։ Տեքստում անուն ուներ մեկ մարդ։ Յոթ լեզուների տակ նույն գործակալական նյութն էր, նույն մեկնաբանն ու նույն լուսանկարը։

«Ռոյթերսը» ավելի զգույշ բառեր ընտրեց։ Վերնագիրը Քոչարյանի գործը դրեց կառավարության քննադատների դեմ ճնշումների շարքում։ Առանձին հատվածը կոչվում էր «Ռուսաստանի հանդեպ փոխվող քաղաքականություն»։ Այնտեղ գրված էր Հայաստանի՝ Արևմուտքին մոտենալու, Մոսկվայից հեռանալու և ռուսամետ համարվող գործիչների դեմ վերջին գործողությունների մասին։ «Դոյչե Վելեն» Քոչարյանին անվանեց ռուսամետ «Հայաստան» դաշինքի ղեկավար, թվարկեց խուզարկված բիզնեսները, հիշեցրեց հունիսյան ընտրություններն ու Մոսկվայի ազդեցության շուրջ մեղադրանքները։ «Ազդանշան» բառը չօգտագործեց։

Քոչարյանի կապերը Մոսկվայի հետ վաղուց հրապարակային են։ Նախագահության տարիներին նա խորացրել է հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ և ստորագրել դաշնակցային գործընկերության հռչակագիր։ Հետագայում պահպանել է անձնական կապը Վլադիմիր Պուտինի հետ։ Դմիտրի Պեսկովը դեռ 2021-ին այդ հարաբերությունները նկարագրել էր որպես վաղուց ձևավորված և հաճախակի շփումներով պահպանվող։ Վերջին տարիներին նա պարբերաբար քննադատել է Փաշինյանի քաղաքականությունը Ռուսաստանի նկատմամբ։

2025 թվականի մարտին Ազգային ժողովն ընդունեց Եվրամիությանն անդամակցելու գործընթացի մեկնարկի մասին օրենքը։ Ապրիլին նախագահը ստորագրեց այն։ Հայաստանը սառեցրեց մասնակցությունը ՀԱՊԿ աշխատանքներին։ 2026 թվականի օգոստոսի 24-ին Փաշինյանն արդեն խոսում էր պաշտոնական դիմումի պատրաստման մասին։ Հայաստանը շարունակում էր մնալ ԵԱՏՄ անդամ։ Գյումրիում գործում էր ռուսական ռազմակայանը։ Էներգետիկ և առևտրային կապերը տեղում էին։ Հաջորդ առավոտ ձերբակալվեց Պուտինի հետ անձնական հարաբերություններ ունեցող նախկին նախագահը։

Միջազգային նյութերի առաջին պարբերություններում ժամերը դասավորվեցին հստակ։ Կեսօրին՝ ԵՄ դիմում։ Հետո՝ ՀԱՊԿ-ից հեռացվելու պատրաստակամություն։ Երեկոյան՝ Քոչարյանների ունեզրկման հրապարակային պահանջ։ Հաջորդ առավոտ՝ տասնյակ խուզարկություններ։ Ձեռքով ավելացված 29-րդ կետը, 2004 թվականի կադաստրային գինը և բաժնեմասի նվիրատվության պայմանագիրը երկար ընթերցում էին պահանջում։ Քաղաքական շարքը տեղավորվում էր երեք տողի մեջ։

Օգոստոսի 26-ին Կրեմլը դեռ զուսպ էր խոսում։ Պեսկովը հրաժարվեց մեկնաբանել Հայաստանի ներքաղաքական իրադարձությունները, դրանք անվանեց «շատ բարդ գործընթացներ» և հույս հայտնեց, որ օրենքն ու քաղաքական մասնակիցների իրավունքները կպահպանվեն։ Օգոստոսի 27-ին Մոսկվայի բառապաշարը փոխվեց։ Մարիա Զախարովան Քոչարյանի և ռուսական հարաբերությունների պահպանմանը կողմ այլ գործիչների դեմ գործողությունները կոչեց «իրական ճնշումների սրացում»։ Պաշտոնական ճեպազրույցում նա արդեն խոսեց դրանց քաղաքականացված բնույթի մասին։

Նույն օրը Ռոբերտ Քոչարյանին հիվանդանոցից տարան քրեակատարողական հիմնարկ։ Դատախազության հաղորդագրության վերջում մնաց անմեղության կանխավարկածի տողը։ «Եվրանյուզի» յոթ էջերում մնաց «ազդանշան Կրեմլին» ձևակերպումը։ Դատարանի սահմանած երկու ամիսը սկսվեց այդ երկու նախադասությունների միջև։