Հնդկական լրատվամիջոցը պնդում է, որ Հայաստանում 50000 հնդիկ աշխատող կա. ի՞նչ են ասում հայկական թվերը
- 13 часов назад
- 5 мин. чтения
29 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԱՐՏԱԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
2026 թվականի օգոստոսի 28-ի երեկոյան հայկական լրահոսում հայտնվեց 50 հազարը։ Այն դրված էր հնդկական զենքի, «Խաղաղության խաչմերուկի», Իրանի նավահանգիստների և Հարավային Կովկասով անցնող ճանապարհների կողքին։ Նախորդ օրը NDTV-ի կարծիքների բաժնում Ադիթի Բհադուրին գրել էր, թե ինչու է փոքր Հայաստանը մոտ երկու միլիարդ դոլարի հնդկական սպառազինություն գնում։ Հոդվածի վերջում նա թվարկել էր համագործակցության հնարավոր նոր ոլորտները և ավելացրել, որ Հայաստանում հիմա աշխատում է Հնդկաստանի մոտ 50 հազար քաղաքացի։
Թվի կողքին հաշվարկ չկար։ Չկար ամսաթիվ, պետական մարմին, «աշխատող» բառի սահմանում կամ աղյուսակ, որտեղ այդ մարդիկ կունենային գործատու և կացության կարգավիճակ։ Էջի վերջում գրված էր միայն, որ հրապարակված կարծիքները հեղինակինն են։
50 հազարը թարմ թիվ չէր։ 2024 թվականի փետրվարի 27-ին նույն հեղինակը այն գրել էր «Քուինթ»-ի կարծիքային էջում՝ Հնդկաստան–Հայաստան ռազմավարական գործընկերության մասին հոդվածում։ Չորս օր առաջ «Եվրասիան Թայմս»-ի վերնագիրն արդեն հայտարարել էր, թե Հայաստանը 2023-ին ընդունել է 50 հազար հնդիկ աշխատողի։ Նյութի ներսում կար ուրիշ թիվ՝ 54 582։ Դա տարվա ընթացքում Հնդկաստանի քաղաքացիների սահմանային մուտքերի քանակն էր։ Հեղինակը նշել էր, որ գրեթե 34 հազարը գրանցվել են որպես զբոսաշրջիկ, իսկ աշխատողներին առանձնացնելը դժվար է. շատերը չեն ձևակերպում կացությունն ու աշխատանքի իրավունքը։ Վերնագրում այդ վերապահումը չկար։ Մուտքերի թիվը կլորացել էր և ստացել մեկ ընդհանուր զբաղմունք՝ աշխատանք։
Երկուսուկես տարի անց 50 հազարը հասավ NDTV։ Զենքերի ցանկը փոխվել էր։ Փոխվել էին տարածաշրջանային դաշինքներն ու ճանապարհների անունները։ Թիվը մնացել էր նույնը։
Հայկական վարչական մատյանները ուրիշ թվեր էին պահում։ 2026 թվականի օգոստոսին երկրում գտնվող Հնդկաստանի քաղաքացիների թարմ, ամբողջական և հրապարակային հաշվարկ չկար։ Վերջին համադրելի հայկական տվյալները 2025 թվականի դեկտեմբերից էին։ Ազգային անվտանգության ծառայության տվյալներով՝ այդ պահին Հայաստանում ֆիզիկապես գտնվում էր Հնդկաստանի 17 980 քաղաքացի։ Նրանցից 8 915-ը գերազանցել էր առանց կացության կարգավիճակի մնալու թույլատրելի 180 օրը։ Ժամանակավոր կամ մշտական կացության իրավունք ուներ 3 063 մարդ, ներառյալ ուսանողները։ Եվս 6 002 մարդ դեռ տեղավորվում էր թույլատրելի ժամկետի մեջ։ Երեք թվերը միասին տալիս էին 17 980։ 50 հազարը այդ աղյուսակում տեղ չուներ։
2026 թվականի առաջին կիսամյակում աշխատանքի հիմքով ժամանակավոր կացության կարգավիճակ էր ստացել 6 085 օտարերկրացի։ Հնդկաստանի քաղաքացիները դիմողների ամենամեծ խմբերից էին։ Հրապարակված ամփոփագրում նրանց առանձին թիվը չկար։
Պետական եկամուտների կոմիտեն ավելի նեղ բան էր հաշվում՝ գրանցված աշխատանքը։ 2025 թվականի դեկտեմբերին վարձու կամ քաղաքացիաիրավական պայմանագրով գրանցված և օրինական կացություն ունեցող Հնդկաստանի քաղաքացիների թիվը 1 476 էր։ Նույն պատասխանում նշված էր ևս 4 522 օտարերկրյա աշխատող, որոնք կացության կարգավիճակ չունեին։ Նրանց քաղաքացիությունը չէր արձանագրվել։ Նույնիսկ բոլոր 4 522-ին Հնդկաստանի քաղաքացի համարելու դեպքում ընդհանուր թիվը կդառնար 5 998։ Դրա համար հիմք չկար։ Առանց պայմանագրի աշխատող մարդը ՊԵԿ-ի ցուցակում ընդհանրապես կարող էր չերևալ։ Այդ բացը մեծ էր։ 50 հազար չէր։
Հնդկաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը 2026 թվականի հունվարին Հայաստանում հաշվել էր 7 561 արտերկրյա հնդիկ՝ Հնդկաստանի 7 540 արտերկրաբնակ քաղաքացի և հնդկական ծագմամբ 21 անձ։ Աղյուսակը չէր ասում՝ նրանցից ով է աշխատում, ով է սովորում, ով ունի գործատու։ Դա համայնքի վարչական գնահատական էր։ Այստեղ էլ 50 հազար չկար։
Սահմանային վիճակագրության մեջ թվի հին ուրվագիծը նորից երևում էր։ 2025 թվականին գրանցվել էր Հնդկաստանի քաղաքացիների 44 458 մուտք և 47 239 ելք։ Ելքերը մուտքերից 2 781-ով ավելի էին։ Այդ սյունակները մարդկանց զբաղմունքը չէին հարցնում։ Նույն անձը կարող էր սահմանն անցնել մեկից ավելի անգամ։ Սահմանապահը հաշվում էր անցումը։ Աշխատանքային գրանցամատյանը՝ գործատուի հետ կապը։ 2023 թվականի 54 582-ը եկել էր առաջին հաշվիչից։
Մինչ այդ փոխվել էր Հայաստան մտնելու կարգը։ 2017-ին վիզայի ստացումը հեշտացվել էր։ 2022 թվականի փոփոխություններից հետո էլեկտրոնային դիմումն ավելի հասանելի դարձավ։ 2022-ին Հնդկաստանի քաղաքացիներին տրվել էր 25 062 մուտքի վիզա։ 2023-ին՝ 67 609։ Աշխատանքի թույլտվությունների թիվն աճել էր ավելի դանդաղ՝ 55՝ 2021-ին, 530՝ 2022-ին, 3 200՝ 2023-ին։
2023 թվականի նոյեմբերին տնտեսության նախարար Վահան Քերոբյանը հրապարակային գնահատական տվեց. Հայաստանում կարող էր գտնվել Հնդկաստանի 20–30 հազար քաղաքացի։ Նա հենվել էր սահմանային մուտքերի ու ելքերի վրա։ Աշխատողների ամբողջական հաշվառում չկար։
2024 թվականի փետրվարին աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար Նարեկ Մկրտչյանը Դելիում հանդիպեց Հնդկաստանի աշխատանքի նախարար Բհուպենդեր Յադավին։ Պաշտոնական հաղորդագրության մեջ խոսվում էր հարթակի մասին, որը հայկական թափուր աշխատատեղերը պետք է կապեր Հնդկաստանի աշխատուժի հետ։ Քննարկվում էր նաև աշխատանքի ու զբաղվածության հուշագիր։ Նույն տարվա հոկտեմբերին Հայաստանի կառավարությունը Հնդկաստանի, Իրաքի և Եգիպտոսի քաղաքացիներից էլեկտրոնային վիզայի համար սկսեց պահանջել ապահովագրություն և հիմնավորող լրացուցիչ փաստաթղթեր։ Փետրվարին ծրագրում էին հավաքագրումը։ Հոկտեմբերին երկարացնում էին մուտքի փաստաթղթերի ցանկը։
Երկրի ներսում օրինականացման առաջին քայլը գործատուն պետք է աներ։ 2022-ից գործող էլեկտրոնային համակարգում աշխատանքի հիմքով ժամանակավոր կացության գործընթացը պիտի սկսեր հենց գործատուն։ Եթե գործատուն դիմումը չէր ներկայացնում, աշխատողի օրինական մնալու ժամկետը շարունակում էր սպառվել։ Աշխատավարձի վեճի պահին նույն աշխատողը կախված էր այն մարդուց, որի դեմ պիտի բողոքեր։
Մալաթիայի շուկայում այդ կախվածությունը հեռախոսի տեսք ուներ։ Ջոբանը 35 տարեկան էր։ Ինը տարի ապրում էր Հայաստանում, հայերեն էր խոսում, ուներ սննդի փոքր կետեր և վարսավիրանոց։ Հնդկաստանից եկած տղամարդիկ պարբերաբար մոտենում էին նրան ու մեկնում հեռախոսը. զանգիր մեր գործատուին, ասա՝ փողը տա։ Ջոբանի խոսքով՝ շատերը ոստիկանություն չէին գնում։ Շատերի կացության ժամկետը սպառված էր։ Գործատուն փաստաթղթերը չէր ձևակերպել։ Բողոքից հետո նրանք վախենում էին վարչական վարույթից և երկրից հեռացվելուց։
Սանին 24 տարեկան էր։ Երկու ամիս աշխատել էր և 250 հազար դրամ չէր ստացել։ Բնակարանի վարձը Հնդկաստանից ուղարկել էին ծնողները։ Ավելի վաղ նա գործակալին երկու հազար դոլար էր վճարել։ Միջնորդը անհետացել էր։ Հետո Սանին աշխատել էր Կապանում՝ դպրոցի շինարարության վրա, և մոտ 400 հազար դրամ աշխատավարձ չէր ստացել։ Երկու հազար դոլարը մնացել էր անհետացած միջնորդի մոտ, մոտ 400 հազար դրամը՝ Կապանի գործատուի, իսկ բնակարանի վարձը նորից գալիս էր ծնողների հաշվից։
Մեկ այլ աշխատողի անունը հրապարակման մեջ փոխված էր՝ Իշան Կումար։ Նա 2023-ին գործակալին 650 հազար դրամ էր տվել էլեկտրոնային վիզայի, տոմսի և աշխատանքի փաթեթի համար։ Պայմանավորվածությունը մնացել էր «Ուոթսափ»-ում։ Երևանում նրան տեղավորել էին մեկ սենյակում՝ ևս ինը տղամարդու հետ։ Առաքման յուրաքանչյուր պատվերի համար խոստացված 1 900 կամ 1 400 դրամը աշխատանքի պահին դարձել էր 1 300 կամ 900։ Իշանը առավոտից մինչև կեսգիշեր աշխատել էր։ Ամսական ստացել էր 384 հազար դրամ, վճարել սենյակի, սննդի և վարձակալած սկուտերի համար, հետո իր հաշվարկով մոտ 50 հազար դրամ ուղարկել տուն։ Կացության դիմումը գործատուն պիտի սկսեր։ Իշանը դեռ չգիտեր գործատուի անունը։ Նա ճանաչում էր միայն «Ուոթսափ»-ում գրող միջնորդին։
2025 թվականի օգոստոսի 6-ին Հնդկաստանի 205 քաղաքացի փակել էին Իջևան–Երևան ճանապարհը։ Նրանք աշխատում էին «Իջ Գրանդ Տեքստիլ»-ում։ Ասում էին՝ երեք ամսվա աշխատավարձ չեն ստացել, երկար ժամերով կարել են վատ պայմաններում և սպառնալիքներ լսել։ Ընկերության տնօրենը պարտքը հերքում էր։ Նրա խոսքով՝ բոլորն ունեին երեք տարվա պայմանագիր, աշխատավարձերը վճարված էին, իսկ պահանջը վերաբերում էր աշխատավարձի բարձրացմանն ու պայմանների փոփոխությանը։
Օգոստոսի 11-ին Իջևան եկավ Հնդկաստանի դեսպան Նիլակշի Սահա Սինհան։ Գործարան այցելեցին Մարդու իրավունքների պաշտպանի և աշխատանքի տեսչության ներկայացուցիչները։ Տնօրինության խոստումներից հետո բանվորները դադարեցրին գործադուլը և վերադարձան կարի մեքենաների մոտ։
Նրանք պատմել էին նախկին հանրախանութի շենքի մասին։ Աշխատում և քնում էին նույն հարկերում։ Շենքում քառասունից ավելի տեսախցիկ կար։ Օրական առնվազն տասը ժամ նստում էին կարի մեքենայի առաջ։ Բանվորները խոսել էին բռնության և զենքով սպառնալիքի մասին։ Ղեկավարությունը հերքել էր մեղադրանքները։ Նրանց հիշած հայերեն հրահանգը երկու բառ էր՝ «շուտ-շուտ կարի»։ Ավելի ուշ աշխատանքի տեսչական մարմինը ընկերությանը ութ միլիոն դրամով տուգանեց աշխատավարձերի ուշացման համար։
2026 թվականի մայիսին գործարանում նոր գործադուլ սկսվեց։ Աշխատողները պատմում էին, որ մեկ հերթափոխի պահանջը 110 հագուստից փորձել են հասցնել 220-ի։ Ոստիկանների հետ բախման տեսանյութում մարդկանց քաշում էին և գետնին տապալում։ Ինը հոգի գիշերն անցկացրին բաժնում։ Մոտ 170 բանվոր հավաքեցին ճամպրուկները։ Նրանց խոսքով՝ վերադարձի տոմսի դիմաց գործատուն վերցրել էր վերջին ամսվա աշխատավարձը։
Նախկին ունիվերմագի նեղ սենյակներում երկհարկանի մահճակալները գրեթե կպած էին իրար։ Լվացարանը ժանգոտ էր։ Խոհանոցում միջատներ կային։ Մեկը ընկերոջ մազերն էր կտրում, մյուսը վերնաշապիկ էր արդուկում։ Քննչական մարմինը հայտնել էր, որ քրեական վարույթները, որոնցում եղել էին նաև աշխատանքային շահագործման ծանր հոդվածներ, այդ պահին արդեն կարճվել էին։
Երեք ամիս անց NDTV-ի էջում նորից գրվեց 50 հազարը։ Այն անցավ Հնդկաստանից Հայաստան առանց էլեկտրոնային վիզայի, աշխատանքի թույլտվության կամ ՊԵԿ-ի գրանցման։ Տեղավորվեց «միգրացիոն միջանցքների» կողքին և հաջորդ օրը հասավ հայերեն լրահոս։ ՊԵԿ-ի 2025 թվականի դեկտեմբերի տողում մնաց 1 476-ը։ Իջևանի նախկին ունիվերմագի միջանցքում, մեկնելուց առաջ, բանվորների կոշիկները կողք կողքի էին շարված։ Նրանցից շատերի հայերենը երկու աշխատանքային բառ էր՝ «շուտ-շուտ կարի»։
