Սուրեն Վարդանյանը բանակում անցկացրեց 28 օր, նրա մահից երեք օր անց հրապարակված չէր այն սպայի անունը, որը յոթ նորակոչիկի ժամը 9-ին մութ ճանապարհ էր դուրս բերել՝ վազելու. Yerevan Online Mag.-ի ռեպորտաժը
- 23 часа назад
- 4 мин. чтения
ՊՆ-ն ու ՔԿ-ն հերքեցին ծեծկռտուքն ու հակագազերով վազքը։ Չասացին՝ ինչ հրաման էին ստացել տղաները, ով էր պատասխանատուն, ինչ երթուղի էր ընտրված և անվտանգության ինչ միջոցներ կային։ Սուրենը բանակում անցկացրել էր 28 օր։
23 ՕԳՈՍՏՈՍԻ, 2026, ԼԵՎՈՆ ԱՐԱՄՅԱՆ, YEREVAN ONLINE Mag.-ի ԹՂԹԱԿԻՑ
«Տարան, գլուխը կերան»,— օգոստոսի 22-ին Ձորաղբյուրում լսվեց տեսախցիկի առաջ։ Գյուղը հողին էր հանձնում 19-ամյա Սուրեն Մամբրեի Վարդանյանին։ Վարորդն արդեն ձերբակալված էր։ Նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում էր հարուցվել։ Զորամասի հրամանատարական կազմից որևէ մեկի անուն հրապարակված չէր։ Չկար տեղեկություն, որ որևէ սպա հեռացվել է ծառայությունից, հարցաքննվել որպես կասկածյալ կամ դարձել առանձին ծառայողական քննության հասցեատեր։
Սոնա Եղոյանը գյուղի հարցը մի նախադասությամբ ասաց. «Օրենք չկա՞, ժամը իննին զինվորն ի՞նչ գործ ունի, որ հելնի վազի»։ Նրա թոռը Սուրենի դասընկերն էր։ Ձորաղբյուրում տղային ճանաչում էին դպրոցից, աշխատանքից, տնից։ Նախորդ տարի ավարտել էր տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Հարևանների պատմելով՝ սրտի խնդիրների պատճառով մեկ տարվա տարկետում էր ստացել։ 2026 թվականի հուլիսի 22-ին զորակոչվեց։ Ուներ իրենից մեկ տարով փոքր եղբայր՝ Վոլոդյան։ Ծնողներն առողջական խնդիրներ ունեին։ Տունը պահում էին երկու եղբայրների աշխատանքով։ Գյուղի ղեկավարն ավելի կարճ էր ասել. «Տունը Սուրենն էր պահում»։
Օգոստոսի 14-ին՝ ուրբաթ օրը, Սուրենը զինվորական երդում տվեց։ Նույն երեկոյան տուն եկավ։ Կիրակի վերադարձավ զորամաս։ Չորեքշաբթի՝ օգոստոսի 19-ին, մահացավ։ Զորակոչից անցել էր քսանութ օր։
Պաշտպանության նախարարությունը գրել էր՝ ժամը 21։00-ի սահմաններում։ Առաջին օպերատիվ տեղեկություններում նշվում էր 21։20-ը։ Ճամբարակից Վահան տանող նոր ասֆալտապատ ճանապարհով յոթ զինծառայող վազում էին։ Ճանապարհը լուսավորված չէր։ Զորամասը մի քանի հարյուր մետր հեռու էր։ Վահան գյուղի բնակիչն իր ԳԱԶ-53-ով գազալցակայանից տուն էր վերադառնում։ Մթության մեջ բեռնատարը հարվածեց խմբին։
Բախման վայրում կարելի էր չափել արգելակման հետքը, զննել լուսարձակները, վերցնել վարորդի արյան նմուշը, ստուգել մեքենան։ Զորամասի դարպասի կողմում ուրիշ հարցեր էին։ Ո՞վ հավաքեց տղաներին։ Ո՞վ բացեց անցակետը։ Ո՞վ գիտեր երթուղին։ Ո՞վ էր նրանց հետ։ Ո՞վ էր հերթապահ։ Այդ կողմի մասին առաջին պաշտոնական հաղորդագրությունները լռում էին։
Սկզբում հաղորդվեց վեց հետիոտնի մասին՝ մեկ զոհ, հինգ վիրավոր։ Առավոտյան թիվը ճշտվեց՝ յոթ զինծառայող, մեկ զոհ, վեց վիրավոր։ Սուրենը գիտակցության չեկավ։ Մյուսներին տեղափոխեցին զինվորական հոսպիտալ։ Երկու զինվորի վիճակը սկզբում ծանր էր գնահատվում, խոսվում էր կոտրվածքների մասին։ Ավելի ուշ ՊՆ-ն հայտնեց, որ երեքը հետազոտվել են և բժշկական միջամտության կարիք չունեն։ Երեքը մնացել էին բժիշկների հսկողության տակ։ Նրանց կյանքին վտանգ չկար։
Վեց նորակոչիկ ողջ էին մնացել։ Նրանք գիտեին՝ ինչ առաջադրանք էին ստացել և ինչպես էին դուրս եկել զորամասից։ Հրապարակված տվյալներով՝ նրանք ծնվել էին 2007 և 2008 թվականներին։ Տասնյոթից տասնինը տարեկան տղաներ էին։ Նրանց անունները հրապարակելու կարիք չկար։ Տարիքն արդեն բավական էր։ Օգոստոսի 22-ի երեկոյան նրանց ցուցմունքներից որևէ նախադասություն հանրությանը չէր փոխանցվել։
Վահան բնակավայրի վարչական ղեկավար Արշակ Մկրտչյանը դեպքի վայր էր հասել հինգից տասը րոպե անց։ Նա տեսել էր հետևանքը, բայց չէր կարող ասել՝ զինվորները ճանապարհի եզրո՞վ էին վազում, թե՞ երթևեկելի մասով։ Մի բան գիտեր՝ նրանք վազում էին։ Վարորդը սթափ էր և չէր փախել։ «Լացում էր, իրեն կոտորում էր»,— պատմել էր Մկրտչյանը։
Վարորդը պայմանագրային զինծառայող էր, երեք անչափահաս երեխայի հայր։ Կինը սպասում էր չորրորդին։ Գյուղում նրա բեռնատարը լավ գիտեին։ Խոտհնձի օրերին դաշտից խոտ էր բերում, հետո ամիսներով կանգնում։
Քննությունը արագ հասավ մեքենային։ Հին ԳԱԶ-53 էր՝ առանց համարանիշի։ Հարցեր կային վարորդական իրավունքի, տեխնիկական պիտանիության, լուսարձակների և ճանապարհային կանոնների մասին։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հաջորդ օրվա ճեպազրույցում ասաց, որ բեռնատարը շահագործման ենթակա չէր։ Նա խոսեց գյուղերում խոտ տեղափոխող հնամաշ մեքենաների մասին։ Քննչական կոմիտեն վարույթ նախաձեռնեց Քրեական օրենսգրքի 342-րդ հոդվածի առաջին և չորրորդ մասերով։ Վարորդին ձերբակալեցին։ Օգոստոսի 21-ին նրա նկատմամբ հանրային քրեական հետապնդում հարուցվեց։ ՔԿ-ի հաղորդագրությունում կային մեքենան, վարորդը, կանոնի խախտումը, հետևանքը և մեղադրանքը։
Զինվորներին ճանապարհ դուրս բերելու մասին պաշտոնական տեղեկությունը շատ ավելի կարճ էր։ Օգոստոսի 20-ի առավոտյան, դեպքից մոտ տասներկուուկես ժամ հետո, ՊՆ-ն գրեց, որ «դեռևս չպարզված հանգամանքներում» քաղաքացու վարած մեքենան վրաերթի է ենթարկել մի քանի զինծառայողի։ Հաղորդագրության մեջ կային զոհի ամբողջական անունը, հոսպիտալի մասին տեղեկությունը, ընտանիքներին տեղեկացնելու փաստն ու քննության խոստումը։ «Վազք» բառը չկար։ Չկային զորամասից դուրս գալու նպատակը, խմբի ղեկավարը, երթուղին և անվտանգության համար պատասխանատու պաշտոնատար անձը։
Ժամը 21-ը ինքնին կարգազանցության ապացույց չէր։ Զինված ուժերի ներքին ծառայության կանոնագիրքը օրվա կարգացուցակում տեղ է տալիս ուսումնական պարապմունքին, մարզական աշխատանքին, երեկոյան զբոսանքին, ստուգմանը և քնին։ Այդ ժամին կատարվածը պետք է անուն ունենար՝ պարապմո՞ւնք, մարզո՞ւմ, երեկոյան զբոսա՞նք, ծառայողական առաջադրանք, թե՞ պատիժ։ Ամեն տարբերակ իր գրանցումն ու պատասխանատուն ունի։ ՊՆ-ի առաջին հաղորդագրությունը դրանցից ոչ մեկը չնշեց։
Օգոստոսի 22-ի առավոտյան «Հրապարակը» գրեց՝ զորամասից ստացած տեղեկությամբ, ճաշարանում նորակոչիկների միջև վիճաբանություն էր եղել, և շտաբի պետը նրանց պատժելու համար դուրս էր բերել վազքի։ Զինվորները, ըստ նույն հրապարակման, հակագազերով էին։ Ժամը 11։11-ին Պաշտպանության նախարարությունն ու Քննչական կոմիտեն համատեղ պատասխանեցին. «Ճամբարակի դժբախտ պատահարին չի նախորդել զինվորների միջև ծեծկռտուք, նրանք հակագազերով չեն վազել»։ Թերթի տեղեկությունները կոչեցին կեղծ և իրականությանը չհամապատասխանող։
ՊՆ-ն ու ՔԿ-ն հերքեցին երկու բան՝ ծեծկռտուքն ու հակագազերը։ Վազքը չհերքեցին։ Այն հաստատել էր դեպքի վայր հասած վարչական ղեկավարը։ Անպատասխան մնացին վազքի նպատակը և հրաման տվողի պաշտոնը։
Օրվա կարգացուցակով նախատեսված պարապմունքը պետք է ունենար ժամ, ղեկավար, երթուղի և անվտանգության կազմակերպում։ Եթե վազքը պատիժ էր, կարգապահական կանոնագիրքն ունի թույլատրելի տույժերի հստակ ցանկ։ Գիշերային վազք այդ շարքում չկա։ Տույժը ձևակերպվում է հրամանով, զինծառայողը ծանոթանում է ստորագրությամբ։ Բանավոր հրամանով ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություն նշանակելու դրույթ չկա։
Օրվա կարգացուցակը, հերթապահի զեկույցը, ստորաբաժանման պատասխանատուի ցուցումը և անցակետի գրանցումները կարող էին ասել՝ ինչպես տղաները հասան ճանապարհին։ Ստորաբաժանումն ունի հերթապահ։ Պարապմունքն ունի ղեկավար։ Ելքն ու մուտքը գրանցվում են։ Ձորաղբյուրում այդ թղթերից սպասում էին մեկ անուն ու մեկ պատճառ։ Դրանցից ոչ մեկը հրապարակված չէր։
ՔԿ-ի հաղորդագրությունում վարորդին վերաբերող քրեական հոդվածը գրված էր ամբողջությամբ։ Զորամասի պաշտոնատար անձանց գործողությունները քննվո՞ւմ էին նույն վարույթում, թե՞ առանձին՝ հանրությանը չէին ասել։
Օգոստոսի 20-ին Ազգային ժողովում Գեղամ Մանուկյանն առաջարկեց մեկ րոպե լռությամբ հարգել Սուրենի հիշատակը։ Նիստը վարող Հայկ Կոնջորյանը միացավ։ Պատգամավորները կանգնեցին։ Այդ պահին արդեն հայտնի էր, որ զոհվածն ու վիրավորները 2007 և 2008 թվականներին ծնված նորակոչիկներ էին։ Դահլիճը լռեց մեկ րոպե։ Զորամասից պատասխանը չեկավ։
Հուղարկավորության օրը Ձորաղբյուրում պահանջում էին պատժել հրամանատարական կազմին։ Հակագազերը հերքվել էին։ Ծեծկռտուքը՝ նույնպես։ Ժամը, մութ ճանապարհն ու յոթ վազող տղաները մնացել էին տեղում։
Վարորդի գործն իր հոդվածով քննվում էր։ Գյուղի հարցերը սկսվում էին բախման կետից մի քանի հարյուր մետր առաջ՝ զորամասի դարպասից։ Ո՞վ որոշեց այդ ժամին յոթ նորակոչիկի դուրս բերել։ Ո՞վ էր նրանց հետ։ Ճանապարհը փակվա՞ծ էր։ Խումբը տեսանելի դարձնող որևէ միջոց եղե՞լ էր։ Ո՞վ էր հաշվել վտանգը։ Օգոստոսի 22-ի դրությամբ այդ հարցերից ոչ մեկի կողքին անուն չկար։
Երեկոյան Ճամբարակ–Վահան ճանապարհը նորից մթնում է։ Լուսավորություն չկա։ Նոր ասֆալտը մնում է նույն տեղում, զորամասը՝ մի քանի հարյուր մետր հեռու։ Ձորաղբյուրում հուլիսի 22-ն ու օգոստոսի 19-ը այլևս չեն շփոթի։ Դրանց միջև քսանութ օր կա։ Սուրենի վերջին օրվա կարգացուցակը դեռ հրապարակված չէ։
